Wirdum in de 18de eeuw
In de 18de eeuw was Wirdum een aanzienlijk plattelandsdorp in de buurt van Leeuwarden in de 18de eeuw. Rond het dorp lagen states, grote adellijke woonhuizen, en boerderijen. De kerk stond in het middelpunt. Vanaf zijn aanstelling in 1792 noteerde schoolmeester Doeke Wijgers Hellema gegevens over onderwijs en het dagelijkse werk.
Buitenplaats rond 1723.
States rond het dorp (18de eeuw)
De tekeningen van Jacobus Stellingwerf uit de jaren 1720 laten zien dat de adellijke woonplaatsen nog steeds belangrijk waren in het landschap. Van Kamstra State bij Wirdum bestaat zo'n tekening uit 1723. Andere namen die bij Wirdum terugkeren zijn Juwsma, Kamminga en Oenema.
De kerk wordt opnieuw veranderd
In 1716 kreeg de westzijde van de Martinuskerk een nieuwe driezijdige sluiting, op de plaats waar vroeger de oude westtoren had gestaan. In 1727 kwam er een nieuwe klok bij. Het kerkinterieur bevatte herenbanken en grafzerken van de vooraanstaande families.
Aan het einde van de eeuw werd het orgel vernieuwd. Lambertus van Dam bouwde tussen 1785 en 1790 een nieuw instrument waarin ouder materiaal werd verwerkt. Dat orgel zou een paar jaar later onderdeel worden van het werk van Hellema.
1792: Hellema wordt schoolmeester
In 1792 werd Doeke Wijgers Hellema benoemd tot schoolmeester, organist en kerkdienaar in Wirdum. Zijn taak was veel breder dan alleen lesgeven. Hij moest ook het orgel bespelen, de klok luiden, het torenuurwerk bijhouden en kerkelijke werkzaamheden verrichten.
Zijn vaste salaris bedroeg 225 gulden per jaar. Daar kwamen schoolgelden bij, volgens latere gegevens ongeveer 125 gulden. Hij beschikte bovendien over een vrije woning. Arme kinderen hoefden geen schoolgeld te betalen.
De schoolmeester verdeelde zijn tijd tussen lessen, orgelspel, klokluiden, het torenuurwerk en werk voor de kerk. De kinderen leerden spellen, lezen, schrijven en godsdienst; een deel kreeg ook rekenen en psalmzingen.
Onderwijs rond 1795.
De kermis verdwijnt en komt terug
De Wirdumer kermis was eerder al afgeschaft en werd in 1795 opnieuw verboden. Volgens Hellema vond het bestuur dat het feest de inwoners vaak meer nadeel dan voordeel bracht. De weerstand in het dorp was groot. Na enkele jaren werd de kermis weer toegestaan. Herbergen, kermis en uitgaansleven in Wirdum.
Herbergen, kermis en uitgaansleven in Wirdum
Kinderen van verschillende niveaus
Hellema gaf les in spellen, lezen, schrijven, gebeden, godsdienst en goede zeden. Sommige leerlingen leerden rekenen en psalmzingen. De kinderen zaten niet in moderne jaarklassen; leeftijd, niveau en aanwezigheid verschilden sterk.
Onderwijs rond 1750.
Doeke Wijgers Hellema als schoolmeester in Wanswerd en Wirdum.
Wirdum door de eeuwen
Wilt u reageren?
Kent u een bron, akte, foto of familieverhaal dat bij deze pagina past? Ook oude foto's en vragen zijn welkom.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Wirdum
Het huidige Wirdum, ten zuiden van Leeuwarden.
Wirdum door de eeuwen
De omgeving van Leeuwarden in 1664. Goutum en Hempens zijn zichtbaar; Wirdum ligt net buiten deze uitsnede.
Dagelijks leven rond 1800
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Wirdum rond 1710.
Boerenerf rond 1700.
Zuivelbereiding rond 1715.
Handwerk rond 1750.
Bronnen