Een kermis die het bestuur liever kwijt was

De Wirdumer kermis kende een woelige geschiedenis. Zij werd in 1667 afgeschaft. In 1795 verbood het gemeentebestuur de kermis opnieuw. Hellema schrijft dat men vond dat het feest de inwoners vaak meer nadeel dan voordeel bracht. De dorpelingen legden zich daar niet bij neer. Na twee of drie jaar werd de kermis weer toegestaan.

Op de kermisdag kwam familie op bezoek, verkochten winkels en slagers extra voorraad en ontmoetten jongeren elkaar. Bijna alle gewone werkzaamheden lagen stil.

1823: harddraven om een zilveren zweep

Op de kermis van 1823 organiseerde de kastelein een harddraverij voor driejarige paarden. De prijs was een zilveren zweep. De wedstrijd werd gehouden aan de Wytgaarderdijk, even voorbij het schiphuis. Toeschouwers zaten bij goed weer langs de dijk in het gras. Anderen liepen langs de baan om de paarden te bekijken.

Paarden waren in die tijd niet alleen vervoermiddel en werktuig. Een goede harddraver kon ook prestige en geld opleveren. Vanuit Wirdum reisde men bovendien per paard en chais, een licht tweewielig rijtuig, naar kermissen elders. Voor het dagelijkse verkeer over land waren paard, wagen en rijtuig nog veel belangrijker dan openbaar vervoer.

Vioolmuziek tot diep in de nacht

Na het avondwerk kwamen boerenknechten, meiden, zonen en dochters naar het dorp. Hellema beschrijft hoe zij de nacht doorbrachten in de herberg en de tapperijen. Er werd gedronken, gedanst en muziek gemaakt op de viool. De volgende dag kon het feest doorgaan met een rijwedstrijd waarbij een man en een vrouw samen op één paard reden.

De kermis liep door tot in de nacht en de volgende dag. Hellema schreef dat minder welgestelde inwoners te veel geld konden uitgeven en werkdagen verloren.

Dorpsbestuur met jenever en bier

De ochtend na de kermis kwamen inwoners van de Greate Buorren bijeen om de zaken van de haven te regelen. De rekening werd opgenomen en er werd een nieuwe havenmeester gekozen. Dat gebeurde niet in een gemeentehuis, maar in de herberg. Hellema vermeldt dat men daar de voormiddag doorbracht onder het drinken van jenever en bier.

De herberg diende die ochtend als vergaderplaats voor de dorpshaven. In het 19de-eeuwse Wirdum bleven de vaarten belangrijk, naast betere wegen en vanaf 1868 de spoorlijn.

Een kastelein met een naam

Uit een notariële akte van 1824 kennen we ook de naam van een Wirdumer kastelein: Bouwe Teunis van der Kooi. Hij trad dat jaar op als vader en voogd bij een verkoop van verschillende percelen in Wirdum. De akte noemt zijn beroep uitdrukkelijk als kastelein. Daardoor krijgt het algemene verhaal over "de kastelein" uit Hellema's beschrijving een concretere sociale achtergrond, al is niet bewezen dat Van der Kooi dezelfde herbergier was die de harddraverij van 1823 organiseerde.

De herberg als verkoopzaal

In 1826 noteerde Hellema dat notaris Alberda in de herberg een openbare verkoop hield. Onder de hamer kwam onder meer een boerderij van 64 pondemaat, een oude Friese landmaat, aan de Hoge Dijk. Het hoogste bod bedroeg 322 gulden per pondemaat. De boerderij ging uiteindelijk naar Gerben Bruins Bruinsma uit Wirdum.

Boeren, kopers, notarissen en andere dorpsbewoners kwamen voor de verkoop in de herberg bijeen. Daar hoorden zij de biedingen en de uiteindelijke toewijzing.

Van kastelein naar logementhouder

De horecafunctie bleef bestaan. In een notariele akte uit 1909 wordt Fokke Reinders de Jong uit Wirdum logementhouder genoemd. Reizigers konden er drinken en overnachten; Wirdum was toen bereikbaar via verharde wegen en de spoorlijn.

Wirdum door de eeuwen

Geschiedenis van Wirdum

Wirdum 18de eeuw

Wirdum 19de eeuw

De kermis van Wirdum in 1823 geeft Hellema's beschrijving uitgebreider weer.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Kent u een bron, akte, foto of familieverhaal dat bij deze pagina past? Ook oude foto's en vragen zijn welkom.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.