Wytgaard door de eeuwen heen
Wytgaard ligt aan de Brédyk, de oude oostelijke dijk van de Middelzee. In de 16de eeuw bestond de naam al voor het gebied en de weg, maar de bekende dubbele huizenrij groeide vooral vanaf de 17de eeuw. De buurtschap werd een katholiek centrum in een omgeving die na de Reformatie overwegend protestants was.
Van landnaam naar buurtschap
Het gebied wordt in 1485 vermeld als Wytghardera ny land, in 1511 als Wijtgaerdt en in het Beneficiaalboek van 1543 als Uuytgaerd. De 16de-eeuwse bron noemt land bij de Uuytgaerdera Wech. Dat is nog geen beschrijving van een dicht dorp, maar wel van een herkenbare route en streek.
Landschap rond 1715.
Een katholieke statie
Na de Reformatie bleef in en rond Wytgaard een groep inwoners rooms-katholiek. In 1663 woonde de jezuïet Judocus van der Meersch in Wytgaard en verzorgde hij katholieken in meerdere Friese grietenijen. In 1688 wordt Wytgaard als vaste jezuïetenstatie genoemd.
1786: een dubbele rij huizen
De Tegenwoordige Staat van Friesland beschreef Wytgaard in 1786 als een "aanmerkelyke dubbele regel huizen" langs de brede rijweg naar Leeuwarden, de vroegere oostelijke zeedijk van de Middelzee. Daarmee is de huidige lintstructuur al duidelijk herkenbaar.
Dorpsleven rond 1715.
De 19de eeuw: weg, kerkhof en kerk
In 1827 werd de weg verbeterd tot rijksstraatweg. In 1859 kreeg Wytgaard een eigen katholiek kerkhof. In 1872 werd de grote neogotische kerk van P.J.H. Cuypers ingewijd. Wytgaard bleef bestuurlijk nog onder Wirdum vallen, maar kreeg steeds duidelijker eigen voorzieningen.
Schippers tussen Sneek en Leeuwarden
Boer Doeke Wijgers Hellema schreef in 1844 en 1845 over een Wytgaarder schipper die wekelijks boter naar Sneek vervoerde. Na de strenge winter hervatte Johannes van der Zee uit Wytgaard in het voorjaar van 1845 zijn beurtdienst. Hellema's aantekeningen over de Wytgaarder beurtschipper geven een directe blik op vervoer en boterhandel.
Hellema's aantekeningen over de Wytgaarder beurtschipper
Haven rond 1750.
Wat is nog zichtbaar?
- de Brédyk, de oude Middelzeedijk;
- de langgerekte dorpsstructuur langs de weg;
- het katholieke kerkhof uit 1859;
- historische boerderijen en erven langs de oude routes.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.