Swichum door de eeuwen heen
Swichum is een klein kerkdorp ten oosten van Wirdum. De middeleeuwse kerk staat op een terp. Rond het dorp lagen grasland, hooiland en akkers. De geschiedenis van Swichum is sterk verbonden met de familie Van Aytta, maar de bronnen noemen ook boeren, pachters, schoolmeesters en oude inwoners die aan de wapenschouw moesten deelnemen.
1543: een boerderij met een kleine terp
Het Beneficiaalboek noemt het Aijte-goed. Bij deze boerderij hoorden een huisplaats, een kleine terp, grasland en hooiland. Rijoert Pieterszoon gebruikte een groot deel ervan als pachter en betaalde jaarlijks veertien goudgulden aan de kerkpatroon en één goudgulden aan de pastoor.
De pastorie had 22 koegangen weiland, zes pondemaat akkerland bij het huis en de kerk en verschillende stukken hooiland. Twee pondemaat laag hooiland waren zo nat dat ze het ene jaar bruikbaar konden zijn en het volgende jaar niets opleverden door regenwater of zeewater.
Viglius schrijft over Swichum
Viglius van Aytta studeerde in 1529 in Bourges. In een brief aan zijn verwant Tjalling Wiarda in Swichum schreef hij uitvoerig over het kerkelijk ambt dat hem in Swichum was toegekend. Hij vroeg om een goede plaatsvervanger, wilde dat de kerkdiensten behoorlijk doorgingen en besprak ook herstel van de pastorie.
Viglius van Aytta schrijft in 1529 naar Swichum.
1552: een tachtigjarige bij de wapenschouw
De Monsterlijst van 1552 noemt twaalf personen onder Swichum. De opvallendste is Tzaecke Sickez. Hij was ongeveer tachtig jaar oud en verscheen toch bij de keuring. De schrijver noteerde in het Latijn dat zijn rechterhand voor oorlog wel koud was, maar dat hij als raadgever nog niet nutteloos was. Andere inwoners hadden een roer, spies, degen, ringkraag of delen van een harnas.
Hoe de wapenschouw en de Monsterlijsten van 1552 werkten.
Inkwartiering rond 1650.
1572: het Aytta Godshuis
Viglius liet in 1572 in Swichum een gasthuis voor zeven oude mensen stichten. Zij kregen gratis onderdak en viermaal per jaar geld voor voedsel en kleding. Voor de financiering was een grote jaarlijkse rente bestemd. Het gasthuis bleef eeuwenlang aan de familie Van Aytta en haar opvolgers verbonden.
Aytta State
Tegenover de kerk lag Aytta State. Het huis dat in de 18de eeuw op afbeeldingen voorkomt, verdween aan het einde van die eeuw. Op of bij de oude plaats werd in 1847 een boerderij gebouwd die eveneens Aytta State heet.
Wat is nog zichtbaar?
- de middeleeuwse Nicolaaskerk;
- de kerkterp, hoewel die later gedeeltelijk is afgegraven;
- wapenstenen van het Aytta Godshuis in de muur rond het kerkhof;
- de boerderij Aytta State uit 1847;
- het open agrarische landschap tussen Swichum, Wirdum en Goutum.
Swichum door de eeuwen
Swichum 18de eeuw
Godshuis, school en Aytta State
Swichum op de kaart van 1664
De kaart van Leeuwarderadeel laat Swichum zien in het open land ten oosten van Wirdum. Wegen, water en lage landerijen bepaalden hoe bewoners zich naar omliggende dorpen en Leeuwarden verplaatsten.
Leeuwarderadeel op de kaart van Schotanus uit 1664, met Swichum bij Wirdum.
Swichum 19de eeuw
School, verval van het godshuis en landbouw
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.