Swichum in de 19de eeuw
Swichum bleef in de 19de eeuw klein en agrarisch. Toch veranderde er veel rond de kerk en het Aytta Godshuis. Het oude adellijke huis was verdwenen; een nieuwe boerderij nam de naam Aytta State over.
1814: de schoolmeester overlijdt
Folkert Epkema overleed in september 1814. Zijn functie werd niet meteen opnieuw vervuld. De schoolmeester van Goutum nam voorlopig de kerkdienst als voorzanger waar. Dit past bij de kleine omvang van Swichum: functies werden geregeld met buurdorpen gecombineerd.
1831: ziekte onder runderen en schapen
Doeke Wijgers Hellema noteerde in maart 1831 de officiële opgave van de veeziekte in Wirdum en Swichum. Voor Swichum waren sinds oktober 1830 zes zieke en vijf gestorven runderen geregistreerd. Daarnaast waren 74 schapen gestorven.
1845: het vee van Swichum geteld
Een bestuurlijke opname uit 1845, door Hellema in zijn dagboek overgenomen, geeft een zeldzaam concreet beeld van de veestapel. In Swichum stonden toen 140 koeien, 54 kalveren, 28 hokkelingen, 10 paarden, 135 schapen en 45 varkens geregistreerd. Daarnaast werd 499½ pondemaat land opgegeven, vrijwel geheel weide- en hooiland.
1847: een nieuwe Aytta State
In 1847 werd tegenover de kerk een kop-hals-rompboerderij gebouwd die de naam Aytta State kreeg. Zij staat op of vlak bij het terrein dat met de oude familie Van Aytta was verbonden.
Zuivelbereiding rond 1850.
1867: het Godshuis dreigt in te storten
Het Aytta Godshuis was in de 19de eeuw sterk achteruitgegaan. In 1867 kwam de toestand bij het gemeentebestuur van Leeuwarderadeel aan de orde omdat het gebouw gevaarlijk vervallen was. De gemeente probeerde het complex te kopen en mocht daarvoor maximaal 750 gulden uitgeven.
De koop ging niet door. In augustus 1867 meldde de gemeente wel dat een deel van het Godshuis was gesloopt en dat de rest was hersteld. De oorspronkelijke regeling was inmiddels veranderd: bewoners moesten zelf voor hun kost zorgen en betaalden huur.
1876: school en onderwijzerswoning naar de gemeente
Op 1 januari 1876 schonken de kerkvoogden van de gecombineerde gemeente Goutum en Swichum een school en onderwijzerswoning aan de burgerlijke gemeente. De notariële akte noemt beide gebouwen uitdrukkelijk.
1882-1883: de kerktoren aangepakt
De middeleeuwse toren kreeg in 1882-1883 een nieuwe buitenbekleding rond de oudere kern. De kerk zelf bleef grotendeels middeleeuws.
Een herinnering uit het Godshuis
Wopke Eekhoff schreef in 1829 een verhaal op dat hem was doorgegeven door iemand die het van een ongeveer tachtigjarige bewoonster van het Aytta Godshuis had gehoord. Het ging om een oude overlevering over Viglius. Het is geen rechtstreeks ooggetuigenverslag uit de 16de eeuw, maar wel een zeldzaam spoor van mondelinge verhalen die onder bewoners van het Godshuis bleven rondgaan.
Wat is nog zichtbaar?
- de middeleeuwse kerk;
- de toren met de 19de-eeuwse buitenbekleding;
- Aytta State uit 1847;
- wapenstenen van het Godshuis in de kerkhofmuur;
- de open landbouwgronden rond het dorp.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.