Warga in de 16de eeuw
Handel en scheepvaart groeien langs de Wargaastervaart
Warga was een oud terpdorp, maar in de 16de eeuw groeide de betekenis van de Wargaastervaart. Langs het water ontstond meer bebouwing. Boerenproducten, turf, bouwmateriaal en andere goederen konden per schuit worden vervoerd naar omliggende dorpen en Leeuwarden.
Landbouw rond 1550.
1543: natte landen en vee dat lang op stal bleef
De kerkelijke goederenadministratie vertelt hoe nat het land rond Warga kon zijn. In een slecht jaar bleven koeien tot Pinksteren op stal; soms moesten dieren die al buiten liepen weer naar hoger land worden gebracht.
"Godt beetert de koeijen ... hent Penxteren ... op de stal"
Beneficiaalboek van Warga, 1543.
Grondconflicten rond de vicarie
De vicarie was kerkelijk bezit waarvan de opbrengst een vicaris, een priester die de pastoor hielp, betaalde. De vicaris noteerde geschillen over grond die volgens hem bij deze inkomsten hoorde. Hij verwees naar percelen langs de Lange Heerweg en het Oude Diep en naar koop- en ruilbrieven die advocaten en procureurs hadden bekeken. Sommige geschillen waren in 1543 nog niet afgewikkeld.
Herberg rond 1550.
1552: Warga moest mannen leveren voor de wapenschouw
In 1552 werd in Warga gecontroleerd welke mannen en wapens voor de landsverdediging beschikbaar waren. De bron noemt 38 "schotschietende huizen". Daarmee worden hier belastingplichtige goederen of sates bedoeld, niet 38 woningen of huishoudens. Schot betekende hier belasting; de wapenschouw controleerde vervolgens de mannen en uitrusting die op grond van de plaatselijke verplichtingen beschikbaar moesten zijn. De algemene pagina over de Monsterlijsten van 1552 legt deze samenhang uitgebreider uit.
De algemene pagina over de Monsterlijsten van 1552
- De lijst onderscheidt 38 schotplichtige goederen of fiscale eenheden.
- Daarnaast noemt de registratie weduwen, bewoners van losse huizen en oudere inwoners; het fiscale getal is dus geen totaal van de dorpsbevolking.
- Het dorp toonde drie gemeenschappelijke harnassen met ringkragen.
- De lijst noemt onder meer speer, hellebaard en degen.
- Van 23 inwoners verklaarden grietman Hessel Roerda en dorpsrechter Hoeijte Tyaerdtz dat zij door grote armoede geen wapen konden onderhouden.
Hessel Roerda en arme inwoners in dezelfde lijst
Hessel Roerda staat genoteerd met harnas, ringkraag, speer en degen. Jan Meynertsz had een hellebaard en degen. In dezelfde lijst staan bewoners van losse huizen die geen wapen konden onderhouden. De bron brengt daardoor rijke uitrusting en armoede binnen één dorp naast elkaar.
Kerk rond 1550.
1580: geweld en dreiging met brandstichting
Een later uittreksel van criminele vonnissen van het Hof van Friesland vermeldt Joannes Joannes uit Grouw, die wegens geweld en dreiging met brandstichting onder Warga ter dood werd veroordeeld. Hij werd in Leeuwarden opgehangen. Omdat alleen een later uittreksel openbaar is geraadpleegd en niet het oorspronkelijke vonnis, blijft de precieze formulering van de zaak met dat voorbehoud staan.
Na 1580 verandert de kerk
Met de Reformatie verdween de katholieke eredienst uit de dorpskerk. Altaren en heiligenbeelden maakten plaats voor een gereformeerd interieur waarin preekstoel, banken en schriftlezing centraal stonden.
Achtergrond
Wat is er nog te zien?
- De lijnen van Grote Buren en Gele Eker die de oude vorm van het dorp rond de terp volgen.
- De Wargaastervaart, waarlangs handel en scheepvaart zich in deze periode ontwikkelden.
Musea en bezoekerspunten
- Historische dorpskern van Wergea.
- St.-Martinuskerk en voormalige hervormde kerk.
- De Wargaastervaart en Foudering.
- Tresoar in Leeuwarden voor archiefstukken over Idaarderadeel.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.