Warga in de 17de eeuw
Een dorp dat op het water gericht was
In de 17de eeuw volgde een deel van de bebouwing de Wargaastervaart. Voor het dorp was die vaart een hoofdverbinding zolang goede landwegen ontbraken. Schippers konden er landbouwproducten, turf en bouwmateriaal vervoeren. Niet van ieder afzonderlijk huis is bekend hoe erf of aanlegplaats werd gebruikt.
Dorpsleven rond 1650.
1670-1694: schoolmeesters met meerdere banen
Schoolmeester zijn leverde in Warga geen volledig inkomen uit lesgeven op. Lucas Reinders kreeg in 1670 een vast traktement van 45 carolusgulden per jaar. Zijn opvolger Lucas Couperus kreeg hetzelfde bedrag, met daarnaast tien gulden voor het luiden van de avondklok om acht uur in het winterhalfjaar. Hij verdiende ook aan schrijfwerk voor de kerkvoogden, onderhoud van het uurwerk en levering van klokkentouw.
In 1694 trad Jurjen Oevering aan. Zijn verschillende werkzaamheden brachten samen 101 gulden per jaar op: 45 gulden voor school, 40 voor zijn werk als organist, tien voor het avondluiden en zes voor het uurwerk. Zijn inkomen bestond dus uit verschillende kleine functies naast het lesgeven.
Scheepvaart rond 1650.
1640-1656: weduwe Rieme Annes houdt een groot boerenbedrijf bijeen
Rieme Annes bleef na het overlijden van haar eerste man op een omvangrijk boerenbedrijf wonen. Bij het bedrijf hoorden huis, hooiberg en watermolen en zij gebruikte ongeveer 86 pondemaat land. Een pondemaat was een oude Friese oppervlaktemaat; de precieze grootte kon plaatselijk verschillen.
Toen zij hertrouwde met Berent Abes moest ook het erfdeel van haar dochter Eelck worden geregeld. Rieme hield het bedrijf, maar voor Eelck werd 1.193 gulden, 9 stuivers en 8 penningen vastgesteld. In 1656 werd de gezamenlijke boedel van Rieme en Berent op ruim 1.682 gulden gewaardeerd. Het verhaal laat een weduwe zien die niet uit het boerenbedrijf verdween, maar grond, gebouwen, familiebelangen en geldzaken bleef beheren.
1633: een jaartal in het dorp
Aan Gele Eker 2 bleef een gevelsteen met het jaartal 1633 bewaard. Het huidige gebouw is later gewijzigd; de steen zelf dateert uit de 17de eeuw.
1664: Vrouck van Popma sticht een weduwenhofje
Vrouck of Vroukje Tietes van Popma was de weduwe van jonkheer Eelse van Jaersma en moeder van Sipko van Jaersma. In haar testament van 1661 bestemde zij, samen met haar zoon, een voorziening voor zes arme weduwen uit Warga. Zij moesten van onbesproken gedrag zijn en tot de Hervormde Kerk behoren. Het Popma Gasthuis was in 1664 gereed. Waarom Vrouck juist Warga koos, is in de geraadpleegde bronnen niet vastgelegd.
Katholieken krijgen weer een eigen statie
Tussen 1688 en 1701 kreeg Warga een vaste katholieke statie. Een statie was een missiepost of vast bedieningsgebied met een priester; het woord betekent niet automatisch dat er meteen een openbaar kerkgebouw stond. Apostolisch vicaris Petrus Codde bracht deze vaste post tot stand als onderdeel van de overgang van rondreizende priesters naar vaste katholieke bedieningsplaatsen.
De eerste diensten in Warga zijn niet aan een betrouwbaar bekend huis of adres te koppelen. De katholieke geestelijken bedienden bovendien een veel groter gebied met onder meer Wartena, Warstiens, Grouw, Akkrum en Oldeboorn. Aantallen communicanten uit dat missiegebied mogen daarom niet als een telling van Warga alleen worden gebruikt.
Boerderij en scheepvaart horen bij elkaar
De ligging aan de Wargaastervaart maakte vervoer per schuit mogelijk. Vanaf erven en aanlegplaatsen konden bijvoorbeeld hooi, turf, zuivel en bouwmateriaal worden afgevoerd of aangevoerd. Welke goederen bij ieder afzonderlijk huis over de kade gingen, is niet uit de ligging alleen af te leiden.
Haven rond 1650.
Achtergrond
Wat is er nog te zien?
- De gevelsteen met 1633 aan Gele Eker 2.
- Het weduwenhofje aan Kleine Buorren, gesticht in 1664 maar in de 19de eeuw herbouwd.
- De Wargaastervaart en op het water gerichte bebouwingsstructuur.
Musea en bezoekerspunten
- Historische dorpskern van Wergea.
- St.-Martinuskerk en voormalige hervormde kerk.
- De Wargaastervaart en Foudering.
- Tresoar in Leeuwarden voor archiefstukken over Idaarderadeel.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.