Oldeboorn in de 17de eeuw
In de 17de eeuw werkten Oldeboornsters aan de rivier, op boerenerven en in ambachten en kwam er een doopsgezinde schuilkerk.
Huizen en bedrijven langs het water
Oldeboorn was een langgerekt dorp aan de Boorne. De oude terp met de kerk lag naast een groeiende rij huizen die aan het water bereikbaar waren. Schippers voeren met vracht naar andere Friese plaatsen, waaronder Akkrum en Grouw. Het dorp had ruimte voor scheepsmakers, smeden, winkeliers, boeren en herbergen. Voor het vervoer van turf, melkproducten en koopwaar waren zowel de boot als de mensen aan de wal nodig.
De rivier voerde langs Nes naar Akkrum. Daar konden schippers via andere vaarwegen verder naar het Friese merengebied en steden. De Boorne was in Oldeboorn bruikbaar voor vrachtschepen; verder landinwaarts werd de oude bovenloop smaller. Schepen namen turf, voedsel en andere goederen mee, en moesten bij bochten, bruggen en ondiepe gedeelten rekening houden met hun lading.
Schippersvrouwen hielpen bij laden, lossen en het huishouden aan boord; boerengezinnen karnen boter en verkochten producten. De omringende landerijen bleven van belang voor vee, hooi en het voederen van dieren in de winter.
1612: samenkomen buiten de hervormde kerk
In het pand bij het Doelhôf werd al in 1612 een doopsgezinde samenkomst gehouden. Doopsgezinden hadden de strenge vervolging van de voorgaande eeuw meegemaakt. Hun diensten vonden plaats in een bescheiden gebouw dat niet op een grote openbare kerk leek. De deelnemers kwamen uit gezinnen die hun eigen geloofsregels en dooppraktijk volgden. Het pand werd later in woningen en winkelruimten verdeeld.
De hervormde gemeente had eigen predikanten. De protestantse kerkdiensten bepaalden voor veel gezinnen de zondag, de doop en het huwelijksleven; voor doopsgezinden gold daarnaast hun eigen samenkomst.
1617: de schooldienaar bij de kerk
In 1617 wordt Harmen Folkerts als schooldienaar genoemd. Het schoolgebouw met woning stond tussen kerk en pastorie.
Voor gezinnen van schippers en boeren was leren lezen en rekenen bruikbaar bij handel, kerkelijk leven en het bijhouden van betalingen.
Boeren, handelaars en de markt
Oldeboorn had een lange traditie van markt en waag. De goederen die binnenkwamen en vertrokken, moesten worden vervoerd en soms gewogen. Aan de kade en in de huizen langs de rivier konden kooplieden goederen bewaren en doorverkopen. De rivier verbond het dorp met Irnsum en met het vervolg van de Friese binnenvaart.
De huizen werden in de loop van deze eeuw steeds meer naar de Boorne gericht. Aan de noordoever ontstond een dichte dorpsstraat. De aaneengesloten bebouwing was rond 1720 een herkenbaar onderdeel van het dorp.
Wat is nog zichtbaar?
- De gebogen noordoever van de Boorne met de historische straatbebouwing.
- De omgeving van het vroegere doopsgezinde huis aan het Doelhôf.
- De plaats van de school bij de kerk.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.