Toen en Toen ..
ZoekenHet verhaal van Friesland

Terechtstellingen in Friesland (1600 - 1650)

Dit overzicht bevat Friese doodvonnissen uit 1600-1650. De Republiek was in deze periode in oorlog met Spanje, met een bestand tussen 1609 en 1621. Het Hof behandelde daarnaast gewone strafzaken over onder meer diefstal, doodslag en terugkeer na verbanning.

Chronologische lijst

  • 1601, 27 juni: Claas Sybes, alias Spekdobbe, is wegens overtreding van zijn verbanning opgehangen.
  • 1603, 5 februari: Damus Folkerts Tingu is wegens manslag onthoofd.
  • 1603, 21 mei: Jan Syes van Harlingen is wegens huisbraak en verschillende diefstallen opgehangen.
  • 1603, 8 oktober: Jan Jochums is wegens manslag onthoofd.
  • 1604, 8 september: Marten Jans van Dantzig is wegens huisbraak en overtreding van zijn verbanning opgehangen.
  • 1605, 26 januari: Sjoerd Jans uit Nijland werd wegens twee doodslagen onthoofd. Eerder verwondde hij onder anderen zijn latere zwager op het kerkhof van Nijland en een man in een herberg van Bolsward.
  • 1605, 11 mei: Tjerk Claas van Holwert is wegens manslag onthoofd.
  • 1605, 15 juni: Jan Fransen, alias Kiewyt, is wegens overtreding van een verbanning en nieuwe diefstallen opgehangen.
  • 1606, 7 juni: Ate Riemers Splinter is wegens een manslag op de Snellemarkt bij de Bethlehemmer molen onthoofd.
  • 1607, 28 februari: Feddrik Pieters is wegens manslag onthoofd.
  • 1609, 1 april: Lysbet Henrix, alias Griet van Hamborg, is wegens tweemaal overtreden van een verbanning van het Hof opgehangen.
  • 1609, 23 september: Hans Jacobs uit Zweden is wegens overtreding van verbanning en huisbraak opgehangen.
  • 1611, 13 april: Gerrit Meynerdes is wegens huisbraak en doodslag onthoofd.
  • 1612, 5 september: Hermen Coerts uit Norden, die melaats was, is wegens moord onthoofd.
  • 1613, 11 december: Rinnert Rinnerts is wegens manslag met een mes onthoofd. Hij was negentien jaar oud.
  • 1614: Wybe Aeles van Heerenveen kreeg dezelfde straf als de voorafgaande veroordeelde.
  • 1614, 16 juli: Tjeerd Piers van Leeuwarden is wegens manslag onthoofd.

1614, 26 november: Jan Thoms van Leeuwarden is wegens huisbraken opgehangen.

Gevangenis rond 1664.

Gevangenis rond 1664.

  • 1614, 3 december: Rintje Tocerx, alias Kleyn Profijt, van Dokkum kreeg eveneens dezelfde straf.
  • 1615, 14 oktober: Meint Bontjes is wegens manslag onthoofd.
  • 1615, 25 november: Pieter Heins is wegens verschillende huisbraken opgehangen. Zijn lichaam mocht daarna worden begraven.
  • 1616, 27 april: Berend Roelofs Smid is wegens manslag onthoofd.
  • 1616, 28 september: Uble Ubles is wegens manslag onthoofd.
  • 1618, 7 februari: Jedtse Jochums is wegens manslag onthoofd.
  • 1619, 16 maart: Cornelis Fuyck, student, is wegens de doodslag op ritmeester Antoon van Aylva in Leeuwarden onthoofd.
  • 1620, 19 februari: Thomas Louws is wegens overtreding van een eerder vonnis, waaraan de doodstraf was verbonden, onthoofd.
  • 1621, 24 maart: Ede Romkes is wegens overtreding van een Hofvonnis en nieuwe gewelddadigheden onthoofd. Tijdens het voorlezen van het vonnis voor het Hof sprak hij zeer beledigend over de justitie en de raadsheren. Daarom werd bevolen zijn lichaam bij de galg te begraven en zijn hoofd daar als waarschuwing op een staak te zetten.
  • 1621, 30 juni: Albert Goortsens is wegens manslag onthoofd.
  • 1621, 4 augustus: Herman Jans, Rommert Sibrands, Lambert Tydhoff, Gerrit van Alten, Hendrik van Boorn en Boele Lammerts zijn wegens het wegvoeren van inwoners naar de vijand onthoofd; hun hoofden werden bij de galg op staken geplaatst.
  • 1621, 15 september: Sibrand Wopkes van Schoterveen is wegens manslag onthoofd.
  • 1621, 15 september: Herman Andries is wegens overtreding van zijn verbanning op straffe van de galg en nieuwe diefstal opgehangen. In de tussentijd was hij in Holland op drie verschillende plaatsen gegeseld en gebrandmerkt.
  • 1621, 20 oktober: Fredrik Ulbes is wegens manslag onthoofd.
  • 1621, 17 november: Douwe Harmens is onthoofd nadat hij tijdens een geweldsincident de ene persoon in plaats van een andere had doorgestoken.
  • 1622, 21 september: Wymer Tjebbes is wegens moord onthoofd; zijn hoofd werd bij de galg op een staak gezet.
  • 1622, 21 september: Auke Hendriks is wegens het vergiftigen van haar man en overspel bij de galg in een zak verdronken.

1623, 29 maart: Dirk Etes van Boxum is wegens doodslag onthoofd.

Gevangenis rond 1600.

Gevangenis rond 1600.

  • 1623, 5 juli: Reymer Thaas is wegens manslag onthoofd.
  • 1623, 4 oktober: Harmen Jans is wegens overtreding van verbanning en nieuwe diefstal opgehangen.
  • 1625, 5 februari: Lucus Alberts van Tzummarum is wegens manslag onthoofd.
  • 1625, 9 juli: Aantze Jochums is wegens manslag onthoofd.
  • 1625, 3 december: Dirk Jans van Wijnjeterp is wegens manslag en branddreigbrieven buiten de stad aan een staak gewurgd en daarna verbrand.
  • 1625, 10 december: Claas Freerx van Schildwolde is wegens paardendiefstal en geweld onthoofd. Zijn lichaam mocht worden begraven.
  • 1626, 11 februari: Meye Solkes is wegens herhaalde veediefstallen onthoofd.
  • 1627, 17 maart: Rippert Jelles van Bolsward is wegens oproer onthoofd.
  • 1627, 17 maart: Beerend van Bolsward kreeg dezelfde straf.
  • 1627, 6 oktober: Philips Philips van Bolsward kreeg eveneens dezelfde straf in verband met oproer.
  • 1628, 5 juli: Heyn Harckes is wegens manslag onthoofd.
  • 1628, 12 juli: Jelle Sjoerdts, die al verschillende keren was gestraft, is wegens overtreding van zijn verbanning en het helpen stelen van goederen opgehangen.
  • 1628, 19 juli: Pieter Keympes van Holwert is wegens overtreding van verbanning opgehangen.
  • 1629, 11 juli: Harmen Heyns van Dronrijp is wegens manslag in een herberg in Franeker onthoofd.
  • 1629, 19 december: Carst Jans van Eiderstedt was op 14 november wegens veediefstal gegeseld, gebrandmerkt en levenslang verbannen. Wegens overtreding van die verbanning en nieuwe veediefstal is hij opgehangen.
  • 1631, 13 februari: Intse Preekes van Hijlaard is wegens herhaalde diefstallen onthoofd.
  • 1631, 28 mei: Jan Hendriks en Jan Hoytes uit Sondel zijn wegens huisbraak, diefstal en veediefstal onthoofd; hun hoofden werden op staken geplaatst.

1631, 16 juli: Harmen Boeyes is wegens het maken en uitgeven van vals geld onthoofd.

Herberg rond 1650.

Herberg rond 1650.

  • 1631, 1 oktober: Merk Sybrants en haar dochter Griet Sybrants zijn wegens het ombrengen van een kind waarvan de dochter in het geheim was bevallen bij de galg verdronken.
  • 1631, 19 november: Biecke Hylkes is wegens manslag onthoofd.
  • 1632, 22 december: Broerke Martens is wegens overtreding van verbanning onthoofd.
  • 1633, 16 februari: Evert Sjoerdts is wegens manslag onthoofd.
  • 1634, 8 februari: Jelle Sjoerdts van Dokkum is wegens twee doodslagen onthoofd; zijn hoofd werd op een staak geplaatst.
  • 1635, 7 februari: Stoffel Jurjens, glazenmaker uit Joure, is wegens dreigbrieven en gewelddadige afpersing buiten de stad aan een staak gewurgd, met vuur gezengd en daar tentoongesteld.
  • 1635, 21 februari: Jacob Teddes van Tzummarum is wegens oproer onthoofd.
  • 1635, 16 mei: Riemer Lykles, medeplichtige van Stoffel Jurjens, is wegens deelname aan dezelfde misdrijven onthoofd.
  • 1636, 17 december: Ofke Haayes van Kollum is wegens oproer onthoofd.
  • 1637, 16 september: Thomas Griffs is wegens overtreding van verbanning en uitbreken uit de landsgevangenis opgehangen.
  • 1640, 16 mei: Einte Johannes is wegens huisbraak, diefstal en geweld onthoofd; zijn hoofd werd op een staak geplaatst.
  • 1641, 10 april: Anne Ulriks van Esens is wegens manslag onthoofd.
  • 1643, 8 juli: Jacob Jans van Wolterswolde is wegens manslag onthoofd.
  • 1644, 19 oktober: Harmen Hendriks is wegens huisbraak en geweld onthoofd; zijn lichaam werd op een rad en zijn hoofd op een staak geplaatst.
  • 1645, 12 juli: Luitjen Jacobs is wegens manslag onthoofd.
  • 1646, 6 juni: Doede Doekes van Kollum is wegens manslag onthoofd.
  • 1647, 5 juni: Pieter Finck is wegens huisbraak en geweld opgehangen.

1649, 14 april: Jurjen Beerntes is wegens verschillende huisbraken en diefstallen opgehangen.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Leeuwarden

De zware criminele rechtspraak van het Hof was in Leeuwarden geconcentreerd.

Poort rond 1603.

De Brol en het Blokhuis op de kaart van Sems.

Leeuwarden in de 17de eeuw

Markt rond 1662.

Markt rond 1662.

Stadswal rond 1664.

De universiteitsstad komt geregeld in strafzaken voor.

Franeker in de 17de eeuw

Dokkum rond 1650.

Dokkum rond 1650.

Harlingen rond 1664.

Harlingen rond 1664.

Markt rond 1662.

Markt rond 1662.

Misdaad en straf in Friesland

Rechtspraak en galgen vóór 1515

Terechtstellingen 1500-1550

Misdaad en straf 1500-1550

Terechtstellingen 1550-1600

Misdaad en straf 1550-1600

Terechtstellingen 1600-1650

Misdaad en straf 1600-1650

Terechtstellingen 1650-1700

Misdaad en straf 1650-1700

Terechtstellingen 1700-1750

Misdaad en straf 1700-1750

Terechtstellingen 1750-1800

Misdaad en straf 1750-1800

Dagelijks leven

Bronnen

Bronnen en verantwoording

  • De verwijzing naar een eerder vonnis van 10 juli 1819 bij Thomas Louws is chronologisch onmogelijk bij een executie in 1620. Dit bronjaartal is niet stilzwijgend veranderd in 1619.

Historische toelichting

Aanvullende historische context bij de vonnissen.

In de eerste helft van de 17de eeuw bleef het Hof van Friesland zware lijf- en doodstraffen opleggen. Manslag en moord, huisbraak en diefstal, overtreding van verbanning, oproer, afpersing en enkele zaken rond oorlog en staatsveiligheid komen terug.

De andere veroordelingen uit dezelfde jaren staan op Misdaad en straf in Friesland, 1600-1650.

Executie en tentoonstelling zijn niet hetzelfde

Als een vonnis zegt dat iemand eerst werd onthoofd en daarna op een rad werd gelegd, beschrijft het rad de tentoonstelling van het lichaam en niet de manier waarop de doodstraf werd voltrokken. Hetzelfde geldt voor een hoofd dat na de executie op een staak werd geplaatst.

Dat betekent niet dat iedere buitengalg uitsluitend voor tentoonstelling werd gebruikt. In deze periode noemen sommige vonnissen uitdrukkelijk een uitvoering buiten de stad, bijvoorbeeld wurging aan een staak gevolgd door verbranding. De functie moet daarom per vonnis worden vastgesteld.

De langere voorgeschiedenis van zulke zichtbare gerechtsplaatsen staat op Rechtspraak en galgen in Friesland vóór 1515.

Oproer en dreigbrieven

Niet alle doodvonnissen gingen over gewone vermogens- of geweldsdelicten. Jacob Teddes uit Tzummarum en Ofke Haayes uit Kollum werden wegens oproer onthoofd. Stoffel Jurjens uit Joure werd veroordeeld wegens dreigbrieven en afpersing. Zulke zaken kunnen later op de betreffende plaatsgeschiedenissen verder worden uitgewerkt.

Een tijdgenoot uit de laatste jaren

Willem Frederik van Nassau-Dietz hield vanaf 1643 persoonlijke dagboekaantekeningen bij. Het is geen strafregister, maar het geeft wel een directe blik op bestuur, oorlog, familie en politiek in de wereld waarin het Hof functioneerde. De moderne uitgave wordt hier alleen voor context gebruikt; lange passages worden niet overgenomen.

DBNL - de dagboeken van Willem Frederik.

De samenvattingen zijn gebaseerd op het 19de-eeuwse afschrift van Wopke Eekhoff van opmerkelijke criminele sententies van het Hof van Friesland. Eekhoff noteerde dat zijn overzicht niet volledig was.

Brontekst

Chronologische lijst en uitvoerige sententies, afschrift Wopke Eekhoff.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.