Ernst, Keimpe en Frans van Donia op Hinnemastate (1680)

In 1680 keerden Ernst, Keimpe en Frans van Donia terug naar Hinnemastate in Jelsum, hoewel het Hof van Friesland hun dat had verboden. Zij haalden boomvruchten uit de tuin. Bij adellijke buitenplaatsen konden wonen, bezit en erfaanspraken over verschillende familieleden verdeeld zijn; een rechterlijk verbod bepaalde hier wie er niet mocht verblijven.

Wie waren Ernst, Keimpe en Frans?

Het gaat waarschijnlijk om drie broers uit het gezin van Feye Harinxma van Donia en Alegonda van Hania. Feye woonde eerst in Hallum en later in Jelsum. De familiegenealogie noemt:

• Ernst van Donia, vermoedelijk geboren in 1657.
• Keimpe van Donia, gedoopt in Hallum op 9 oktober 1659; in de genealogie vermeld als vaandrig.
• Frans van Donia, gedoopt in Hallum op 12 januari 1662.

Zij behoorden daarmee vermoedelijk tot de jonge generatie Donia's, niet tot de gelijknamige bestuurders uit de eerste helft van de eeuw. De diplomaat Frans van Donia, die Friesland vertegenwoordigde bij de Vrede van Munster, was al in 1651 overleden. Zijn broer Ernst, grietman van Leeuwarderadeel, stierf in 1634. Feye was een zoon van deze oudere Ernst.

Hinnemastate en de familieaanspraken

Feie van Donia was één van de erfgenamen, naast vrouwelijke familieleden. In 1680 was hij waarschijnlijk niet de bewoner van Hinnemastate in Jelsum. Zijn oom, de kinderloze diplomaat Frans van Donia, had hem in zijn testament van 1649 onder voorwaarden als erfgenaam aangewezen. Erfrecht en het daadwerkelijk bewonen van de state waren dus verschillende zaken.

Lucia of Luts van Donia benoemde in 1660 Feyo van Donia en drie nichten tot erfgenamen. Haar echtgenoot kreeg vruchtgebruik: hij mocht de goederen gebruiken en de opbrengsten genieten. In zulke verhoudingen waren eigendom, opbrengst en het recht om ergens te wonen niet vanzelf hetzelfde.

Terug op Hinnemastate

Het Hof van Friesland had op 22 mei 1680 toestemming gegeven Ernst, Keimpe en Frans van Donia door deurwaarder Herms uit Hinnemastate te Jelsum te laten zetten. Hun was bovendien de beschikking van het Hof bekendgemaakt, die hun verbood daar terug te komen, op straffe van gevangenzetting.

Toch kwamen zij op 20 augustus 1680 in de tuin van de state en haalden daar een flinke hoeveelheid boomvruchten vandaan.

Het hernieuwde verbod

Door deze overtreding van de bevelen van het Hof hadden Ernst, Keimpe en Frans verdiend naar het voormalige Blokhuis te worden gebracht. Om redenen die het Hof daartoe bewogen, werd hun dit voor deze keer kwijtgescholden.

Het Hof verbood hun opnieuw naar Hinnemastate terug te gaan om daar te verblijven, en zeker om daar ongeregeldheden te plegen. Als zij dit niet naleefden, zouden zij zonder verdere toegeeflijkheid naar het voormalige Blokhuis worden gebracht. Daar zou tegen hen worden opgetreden zoals de omstandigheden vereisten.

Vastgesteld op 22 september 1680.

Waarom kwamen zij opnieuw met het Hof in conflict?

Het concrete verwijt was ongehoorzaamheid aan een bekendgemaakt bevel. De drie waren op grond van de toestemming van 22 mei uit de state gezet en mochten er niet terugkomen. Op 20 augustus gingen zij toch de tuin in en namen boomvruchten mee. Daarmee overtraden zij het verbod, ook zonder dat zij opnieuw in het huis gingen wonen.

Op 22 september zag het Hof voor deze keer af van opsluiting. Het verbod bleef gelden. Bij nieuwe terugkeer of ongeregeldheden zouden zij naar het voormalige Blokhuis worden gebracht. De voorlezing van die waarschuwing aan de drie mannen is in het stuk vastgelegd.

De voorlezing

De akte met het verbod werd aan Ernst, Keimpe en Frans van Donia voorgelezen in de benedenvertrekkamer van het Hof. Daarbij waren de gewone raadsheren Agge van Sixma en Quiryn de Blaauw als commissarissen aanwezig, met de procureur-generaal.

Dit gebeurde op dezelfde datum, in aanwezigheid van H. Julius Huber, die op last van het Hof tekende.

Hoe ging het met de state verder?

In 1684 droegen Fullenius-erfgenamen een aandeel in Hinnemastate over aan Bernhardus Fullenius en zijn mede-erfgenamen. Het ging om huis, tuin, beplanting en land, met bijbehorende rechten. In 1698 stond de state voor de helft op naam van Bernhardus en voor de helft op naam van Frouck Fullenius, de weduwe van Balthasar Bekker. Die latere verdeling is niet hetzelfde als een aangetoonde uitspraak over de rechten van Ernst, Keimpe en Frans.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.