Henricus Neuhusius: gedichten, verdediging en vonnis (1657)
Henricus Neuhusius moest zich in 1657 verantwoorden voor gedrukte spotverzen en beledigingen aan het adres van een overleden raadsheer. In het Friesland van de Republiek kon aantasting van iemands eer tot een proces voor het Hof leiden. De zaak bewaart ook gesprekken over het drukken, tonen en voorlezen van de verzen.
De aanklacht
Het Hof van Friesland behandelde het proces tussen de procureur-generaal als aanklager en dr. Henricus Neuhusius, die gevangen zat en beklaagd werd.
De aanklager voerde aan dat Neuhusius de auteur was van de onder letter A overgelegde Latijnse verzen. De commissaris werd gevraagd de verzen aan hem voor te houden en hem het auteurschap te laten erkennen. Neuhusius zou drukker Frans Hardomans opdracht hebben gegeven ze te drukken, waardoor ze openbaar waren geworden. De inhoud maakte volgens de aanklager voldoende duidelijk dat ze waren geschreven om de overleden raadsheer Henning Georg van Andrée te bespotten en te beledigen. De commissaris moest vragen waarom Neuhusius diens eer en reputatie op die manier had geschonden.
Twee nog natte afdrukken
Een of twee dagen na de dood van Andrée waren Wybe Gerkes Hoptilla en Neuhusius bij dr. Jacobus Nicolai thuis, advocaat bij het Hof. Neuhusius vroeg Nicolai: "Wil ik u wat nieuws laten zien?" Uit zijn zak haalde hij twee exemplaren van de onder A overgelegde Latijnse verzen. Ze waren nog nat, alsof ze pas van de pers kwamen.
In aanwezigheid van Hoptilla las hij Nicolai de verzen voor. Nicolai zag dat hij twee exemplaren had en vroeg er een. Neuhusius weigerde: "Het is nog geen tijd." Nicolai berispte hem ernstig om de gruwelijkheid van zijn verzen. Neuhusius antwoordde: "Ik kan het wel goedmaken." Hoptilla vroeg: "Dokter, bent u alweer bezig geweest?" Neuhusius antwoordde weinig of niets, stopte beide exemplaren terug in zijn zak en vertrok.
Het gesprek bij het Tontje
Enkele dagen na Andréés dood wandelden advocaat Nicolai, plaatsvervangend procureur-generaal Gerardus Radijs en Everts Horn, de provoost van de Friese regimenten, tegen de avond over de Nieuwestad, bij of voor het Tontje. Neuhusius kwam uit het Tontje en voegde zich bij hen.
Zij spraken over sterven in het algemeen en over de dood van Andrée en dr. Rombartus Ockema, die advocaat bij het Hof was geweest. Ook de Latijnse verzen kwamen ter sprake. Neuhusius gaf daarop weinig antwoord. Meteen daarna schold hij Andrée met onbehoorlijke en gruwelijke woorden uit voor een schurk. Hij zei dat de duivel hem al had weggevoerd naar de hel om hem te pijnigen, en gebruikte nog meer onbehoorlijke woorden.
Hij riep: "God heeft mijn gebed in deze maand september verhoord en twee van mijn grootste vijanden, twee goddeloze schurken, weggerukt", waarmee hij Andrée en Ockema bedoelde. Ook zei hij: "Ik wou dat ik Pluto of een van de dienaren of stokers van de duivel mocht zijn om hen in de hel te helpen martelen. Ik zou het vuur wel opstoken."
Bij deze woorden barstte hij telkens uit in spottend en honend lachen. Nicolai, Radijs en Horn berispten hem om beurten ernstig. Radijs zei: "Dokter, het lijkt erop dat God u aan een verkeerde gezindheid heeft overgegeven."
Zij wezen hem erop dat hij veel vriendschap en gunsten had ontvangen en dat Andrée veel goeds voor hem had gedaan. Hij mocht na diens dood niet zo over hem spreken en moest zich schamen. Dat hielp niet. Hij bleef de gruwelijke woorden uitspreken, spotten en lachen. Op alle berispingen antwoordde hij bovendien: "Wel, hoe dan? Die man was al verdoemd toen hij nog leefde."
De eis en het antwoord
De aanklager legde deze artikelen als zijn aanklacht over. Met wat hij had gesteld, en wat het Hof ambtshalve zou aanvullen, vroeg hij om de straf die het Hof passend zou vinden en om betaling van de proceskosten en gerechtsuitgaven.
Neuhusius antwoordde dat de aanklacht twee beschuldigingen bevatte. De eerste stond in de eerste zeventien artikelen en hield in dat het onder A overgelegde gedicht een schotschrift was. Dat ontkende hij. Hij zou juist aantonen dat de verzen niet tot smaad, maar tot lof van Andrée waren geschreven. De titel kende hem immers de hoedanigheden en eer toe die hij tijdens zijn leven had verdiend. Een onpartijdige lezer kon volgens Neuhusius uit de verzen geen belediging van Andrée halen. Dat zou uit de ontleding blijken.
De ontleding van het gedicht
Het onderwerp van het gedicht is dat alle mensen moeten sterven. Dat wordt uit hun sterfelijkheid afgeleid: alle stervelingen moeten sterven; alle mensen zijn sterfelijk; dus alle mensen moeten sterven.
Dit wordt bewezen en uitgebreid door voorbeelden en door het tegenover elkaar stellen van slechte en goede mensen. In het eerste deel spreekt de dichter algemeen en zonder iemand afzonderlijk aan te wijzen. Het latere deel licht hij toe met het bijzondere voorbeeld van wijlen dr. Andrée.
"Bartolus, ook al laat je schuimende paarden rijden en ga je plechtig voort: je zult door de dood vallen." Met de naam van de rechtsgeleerde Bartolus worden ook andere rechtsgeleerden bedoeld, naar de uitdrukking over Bartolus en Baldus die te paard gaan.
"Laat je adel zich op verre herkomst beroemen." Vroeger beroemden keizers, koningen, vorsten en aanzienlijke personen zich op hun adel; velen doen het nog. De een beroept zich op een verre, een ander op een andere oorsprong. Wat volgt daaruit? Niet de eenvoudige gevolgtrekking die onkundige lezers menen te kunnen maken.
"Ook al verbindt Friesland zich met de adelaar: je zult door de dood vallen." De adelaar was vroeger het teken van de Romeinen, nu van de Roomse keizers, en wordt ook door Friezen gebruikt, als halve adelaar. Hier staat de adelaar als bijzonder voorbeeld voor ieder wapenteken en Friesland voor ieder land.
"Gebruik rijkdom die uit andermans bloed is verkregen en bezit gekochte landgoederen: je zult door de dood vallen." Of je nu soldaat, rijke rover, onrechtvaardig mens of gierigaard bent, of je door geoorloofde of ongeoorloofde middelen, moord, roof, bedrog en kwade listen veel rijkdom verzamelt, vele landgoederen, erven en akkers koopt en die zonder recht bezit: je zult sterven.
"Bespot de goeden, verberg vreselijk vergif in je hart en verwaarloos je gezworen trouw: je zult door de dood vallen." Of je nu kwaadwillig bent, lastert, je anders voordoet dan je bent, dingen verbergt, meineed pleegt of ontrouw bent: je moet sterven.
"Al overtreft je welsprekendheid Marcus en je waardigheid Cato, al stel je door je manieren zelfs de Seine in de schaduw: je zult door de dood vallen." Al ben je welsprekend als Cicero, waardig en aanzienlijk als Cato, beschaafd en met zoveel verstandelijke gaven toegerust dat je vreemde volken overtreft: toch moet je sterven.
"Al staan er naast je een schare dwergen en dienaren van misdaden, met hun wapens: je zult door de dood vallen." Al word je omringd door volgelingen, helpers, beschermers en dwergen, die met hun wapens tegen kraanvogels plegen te strijden: ook zulke aanhangsels van aanzienlijke hoven worden hofmuggen genoemd, met Lipsius als getuige.
"Vergis ik mij, of vallen ook vroomheid, deugd, wijsheid, oprechtheid, zorg, arbeid, wetten en gaven door de dood? Met deze gaven was u versierd, Andrée, roem van de raad, rechterhand en behoud van Friesland. Toch spaarden dood en pest u niet, maar namen het heldere licht van zo'n vader weg. Ik zou passende kransen bij uw graf willen brengen, maar van verdriet laat Apollo mij in de steek."
Als de eer en waardigheid die de overleden raadsheer vanwege zijn verdiensten toekomen nog niet voldoende uit de titel en het opschrift blijken, kunnen zij ruim uit dit tweede deel van het gedicht worden afgeleid. Dat somt juist zijn deugden op en neemt de twijfel weg die de procureur door zijn onjuiste uitleg van het voorafgaande heeft veroorzaakt.
Drukwerk en de juridische verdediging
De goede bedoeling om Andrée te prijzen blijkt bovendien uit het gedrukte exemplaar. De algemene uitspraak over slechte en goede mensen is door een tussenruimte gescheiden van de bijzondere deugden die aan Andrée worden toegeschreven. Tussen beide staat ruimte voor een heel distichon, een tweeregelig vers.
Wat is een schotschrift? Het is het uit kwade bedoeling, met verzwijging van de auteursnaam, aantasten van iemands goede naam en ongeschonden reputatie, aan anderen meegedeeld en onder het volk verspreid. Neuhusius beriep zich hiervoor op de bepaling in de Codex over schotschriften.
Zijn gedicht had daarmee volgens hem niets gemeen. Het was nooit uitgegeven en nog minder heimelijk verspreid. Hij had een exemplaar ontvangen om drukfouten te verbeteren en het aan een goede vriend getoond. Die vond dat kwaadwillende mensen de verzen verkeerd zouden kunnen uitleggen. Daarop schreef Neuhusius de drukker meteen dat hij ze beslist niet moest uitgeven. Hij beloofde hem eerlijk voor zijn moeite te betalen. De drukker beloofde zich daarnaar te zullen richten.
Zelfs als het gedicht op een schotschrift zou lijken, wat hij niet toegaf, zou hij daardoor rechtens van straf vrij zijn. Hij verwees naar Jacobus Menochius, boek 2 over rechterlijke beslissingen, derde honderd vragen, geval 263, nummer 37, en naar Harpprecht over beledigingen, nummer 170 en volgende. Ook iemand die een schotschrift al had aangeplakt, maar het voor de verspreiding en openbaarmaking weer wegnam, kon straffeloos blijven; daarvoor haalde hij Harpprecht, nummers 179-180, aan.
De straf verviel ook als iemand een schotschrift openlijk door een ander geschrift herriep en verklaarde dat de daarin geschreven zaken niet waar waren. Daarvoor verwees hij naar Prosper Farinacius, strafrechtspraktijk, deel 3, vraag 105. Dat gold des te sterker in zijn zaak, waarin geen laster was verspreid, maar de druk was tegengehouden en een openbare rede juist een volledige lofprijzing van Andrée en diens deugden gaf. Daardoor zouden niet alleen hij, maar ook zijn beroemde vader, grootvaders, voorvaders en nakomelingen blijvend worden geëerd.
Neuhusius meende zich daarmee voldoende van de eerste beschuldiging te hebben vrijgepleit en de daarop betrekking hebbende artikelen te hebben weerlegd.
Het verweer over de woorden bij het Tontje
Het tweede deel van de aanklacht bevatte enkele woorden of dronkemanspraatjes die hij bij het Tontje zou hebben uitgesproken. Hij verklaarde die niet te kennen of zich te herinneren. Wel wist hij dat hij omstreeks de in artikel 18 genoemde tijd met plaatsvervangend procureur-generaal Radijs, dr. Nicolai en Hansma in het Tontje enige kannen wijn had gedronken.
Het kon zijn dat hij in dichterlijke trant enige schertsende woorden had gesproken. Hij wist niet dat hij ze zo had uitgesproken als ze nu werden overgebracht, laat staan dat hij daarmee Andréés goede naam had willen zwartmaken of diens ziel iets kwaads had toegewenst. Hij vertrouwde er in liefde op dat die in Abrahams schoot rustte.
Hij verklaarde dat hij toen tegen zijn aard en gewoonte zo door de wijn was bevangen dat hij zich zijn woorden en uitspraken niet werkelijk herinnerde. Die mochten hem daarom niet ten kwade worden aangerekend en zeker niet met een straf worden vergolden. Hij verwees naar Antonius Faber, Codex, bij het trefwoord "ebrius", dronken.
Als de aanklager strafzaken wilde beginnen tegen iedereen die dagelijks bij drank en dobbelspel ergerlijke woorden uitsprak, zou hij wel erg veel werk krijgen. Ook als alles zo ongunstig mogelijk werd uitgelegd, waren de woorden slechts geschreven en gesproken over een particuliere heer die al overleden was. Diens erfgenamen bemoeiden zich in het geheel niet met de zaak en klaagden hem er niet om aan.
Friesland noch het provinciale Hof was hierdoor benadeeld. De gevorderde vervolging kon en moest daarom volgens hem als een persoonlijke zaak worden behandeld. Een belediging van een rechter die niet voor zijn rechterstoel zit en zijn ambt niet uitoefent, treft hem als particulier, niet als rechter. Hiervoor verwees hij naar een rechtsgeleerde bespreking over beledigingen.
Op grond van dit alles, en wat de rechter ambtshalve zou aanvullen, vroeg Neuhusius de aanklager niet-ontvankelijk te verklaren, hemzelf vrij te spreken en hem de proceskosten te vergoeden.
Bewijsvoering en uitspraak
Beide partijen bleven bij hun standpunten in repliek en dupliek, hun verdere schriftelijke antwoorden. Omdat zij de feiten tegenspraken, liet het Hof hen toe hun stellingen te bewijzen. Zij dienden bewijsartikelen in en brachten aan beide zijden getuigen voort. Later zagen zij af van meer getuigen. Neuhusius diende ook een schriftelijke uiteenzetting in.
Ten slotte sloten partijen hun betoog af en vroegen om een spoedige uitspraak. Na alles rijp te hebben overwogen wat overwogen moest worden, schorste het Hof Neuhusius in naam van de overheid van Friesland voor een jaar als advocaat. Hij werd ook veroordeeld in de proceskosten en gerechtsuitgaven.
Vastgesteld op 14 maart 1657.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
De Brol en het Blokhuis in Leeuwarden
De kaart laat de plaatsen van rechtspraak en gevangenschap zien die bij het Hof van Friesland hoorden. Ze geeft geen plek van een terechtstelling in deze zaak aan. Kaart en geschiedenis van de gerechtsplaatsen in Leeuwarden.
Leeuwarden
De huidige omgeving op de kaart.
Gevangenen in een cel, reconstructie rond 1600.
Leeuwarden en het tuchthuis in de 17de eeuw, reconstructie.
Een biografie
Een biografie van Neuhusius Henricus
(1614 - later dan 1685).
Misdaad en straf in Friesland
De mishandeling van Christiaan Wolters
(1668).
Terechtstellingen in Friesland
(1600 - 1650)4.
Misdaad en straf (1600 - 1650).
Terechtstellingen (1650 - 1700).
Misdaad en straf (1650 - 1700).
Het dagelijks leven
Aanvullende bron
Bronnen en verantwoording
- De lange Latijnse verdediging en de juridische verwijzingen ontbraken in de eerdere hertaling. De dubbele uitleg van het dronkenschapsverweer is vervangen door de bronvolgorde. "Heerlijkheid der landschappen" is de overheid van Friesland, niet de grootsheid van Friesland. Het afschrift bevat talrijke bedorven Latijnse lezingen, onder meer "Thomas Carmienis", "ora ureina", delen van de dwergenstrofe en afgekorte verwijzingen. De hertaling geeft de reconstrueerbare strekking per passage; voor deze lezingen is een volledig zekere woordelijke vertaling niet mogelijk. Daarom is de complete aangeleverde passage hieronder behouden en is deze tekst niet als volledig filologisch geverifieerd aangemerkt. De gedichtenbundel uit 1656 bewijst het bestaan van Neuhusius als dichter; zonder vergelijking van de druk bewijst die niet dat precies deze procesbijlage daarin staat.
- Criminele sententies - afschrift van Wopke Eekhoff, blz. 104-109.
Aangeleverde brontekst, inclusief onzekere lezingen
De advokaat dr. Henricus Neuhusius voor een jaar gesurpendeurt wegens door hem vervaardigde lasterlyke lateinsche verzen en gezegden op den overleden Raadsheer Henning Georg van André. De Procureur Generaal, Clager Dr. Henricus Neuhusius, gevangen en beclaagde.
Gezien by den Hove van Friesland de proceduren voor denzelven Hove hangende tusschen de Heere Procr Gernl clager ter eenre op en tegens Dr. Henricus Neuhusius, gevangen en beclaagde ter andere zyden, de Heere klager houdende volgende articulen voor syn Libel, deede verhaalen, dat de Gen. autheur is van de Latynsche versen alhier met A. bygaande, de heer Commissaris gelive de gev. de voors versen voor te houden en doen recognosceeren: dat de Geo. de drukker Frans Hardomans last gegeven heeft om de gemelde versen te drukken, dat de voorgemelde versen alzoo door de druk openbaar en gemeen syn geworden; dat uit lecture van voors versen meer dan genoeg geblykt, dat des cloe gemaakt syn tot hoor, smaad en schimp van wylen de Heer Henning Georg van Andréé, in leven mede raad ordris van deesen hove. De heer comris gelieve de Geo. aftevraagen, wat hem bewogen heeft en dier voegen de eer en reputatie van wylen den welgedagten Heere Andréé te schenden; dat een dag of twee naa de dood van de welgedagte heere Andréé Wybe Gerkes Hoptilla en de gev. geweest syn ten huise van dr. Jacobus Nicolai, Advocaat vor desen Hove; dat ten voors tyde de gev. tegens de gemelden Dr. Nicolai gezegt heeft, wil ik u wat nieuws laten sien? dat Gev. met een uit syn buisse getrokken heeft twee exemplaren van de gedrukte Latynsche versen, boven onder A. in desen geexhibeert; dat dezelve nog nat waren, als nieuwelyks gekomen synde van de persse; Dat de gev. de voorss Latynsche versen in het byweesen van de gemelde Wybe Gerkes Hoptilla, den meergedagten dr. Nicolai te vooren heeft gelezen; dat de gemelde Advocaat Nicolai, siende dat de Gev. twee exemplaren hadde van de voort gedrukte en boven verhaalde latynsche versen, gëeischt heeft één van de voort exemplaren dat de gev. geweigerd heeft een der exemplaren aan de gemelde Advt. Nicolai over te leveren, seggende daarby "het is nog geen tyd" Dat onder het weigeren van een der exemplaren aan de Advt. Nicolai, dezelve Advt. den gevangen seer heeft berispt over de grauwelijkheid syner versen, dat de Gev. daarop heeft geantwoordt; ik kan het wel geod maken, dat Wybe Gerkes Hoptilla hoorende voort woorden gesegt heeft, Dr. hebt gy al wederom in het werk
geweest; dat de Gev. daarop weinig of geen antwoord geevende, beide exemplaren van de gedrukte boven geexhibeerde Latynsche versen in de buise heeft gestoken, en daar mede is weggegaan, dat weinige dagen na de dood van wylen de meergedachte heere Andrée tegens den avond, op de nieuwe stad omtrent of voor het tontje hebben gaan wandelen, de gemelde advocaat Nicolay, de Subst. Proer Genrl. Gerardus Radijs, mitsgaders Everts Horn, gewaldige provoost der Friesche regementen, dat de Gev. komende uit het Tontje voors, zich by de voorgemelde drie persoonen heeft vervoegd; dat onder andere propoosten discours is gevallen generalyk over het sterven en in het byzonder over het overlyden van wylen de welgedagte Heere Andrée en Dr. Rombartus Ockema, in leven Advocaat voor deesen Hove; dat mede mentie is gemaakt geweest over de Latynsche verzen boven gemelt; dat op het verhaal van de Latynsche versen de Gev. weinig antwoord heeft gegeven; dat de Gev. datelijk daarop met onbetamelijke en grouwelyke woorden tegens wlen de welgedate Heere Andrée is uitgevallen, en denzelven voor een schelm heeft uitgescholden; dat de Gev. voorts daarby heeft gevoegd dat de duivel hem al weg hadde en in de helle gevoerd om te pynigen, met andere onbetamelyke woorden meer; dat de Gev. daar benevens uitgebonsten is, en dese navolgende woorden, God heeft myn gebed in deese maand September verhoort en twee van myne captiale vyanden, twee Godlose schelmen/ noemende wylen den welgdagten Heere Andrée en Dr. Ockema / weggerukt; dat de Gev. daarby wyders heeft gezegd; ik wenschte wel dat ik Plutors of een der duivels trawanten ofte stookers mogte weesen, omme haar in de helle te helpen tormenteeren, ik soude haar wel aanstoken; dat de Gev. telkens by het verhaal van bovengemelde grouwelyke woorden en schimper in spytig lache is uitgeschatert, dat de advocaat Nicolay, de Subst Radijs, mitsgaders de geweldige Provoost Horn de Gev. over boven verhaalde onbetamelyke en grouwelyke woorden ten hoogsten de een na de andere hebben bestraft en berispt; dat de Subst Radijs tegens de Gev. onder anderen mede heeft gezegd; Dr. het schynt dat God U in een verkeerde sin heeft overgegeven; dat als de Gev. mede toegesegt wirde, dat dewyl hy veel vriendschap en beneficien genoten hadde, en hem veel goedts gedaan was van wylen de welgedagte Heere Andrée, hy gev. in dier voegen van hem na syn dood niet behoorde te spreeken, jaa zig des behoorde te schaamen, sulks alles echter niets heeft geholpen; dat de gev. evenwel en syn grouwelyke woorden spytig en schimper lachen en uitschateren heeft gecontinueert; dat mede daar te boven op al sulke voorgemelte propoosten van bestraffinge de Gev. zig niet heeft ontzien te zeggen, wel hoe? die man (de signeerde daarmede wylen den wil gedagten Heer Andrée) was al verdoemt, doen hy nog leefde. De klager houdende voorgeroerde artlen voor syn Libel, en uit het geene gesegt is, nagesegt by den Hove ex officio sal worden gesuppleert, concludeerende contendeert, ten einde de gev. alzoo gestraft sal worden, als het Hof bovenden sal te behooren, maakende eysch van kosten en misen van justitie, waar tegens de beklaagde seyde voor antwoord, verhalende, dat het libel twee beschuldigingen contineert, de eerste bestaande in de eerste 17 artlen, waarin gesustineert wordt, dat het carmen onder lit A. geëxhibeert soude syn een pasquil ofte libellus famosies, het welke by de bedaagde niet alleen wordt ontkent, maar sal daaruit contrarie betoonen, dat diezelve versen niet tot diffamatie ofte onére maar tot lot van wylen de Heere Andrée syn ingesteld, sulks geblykt immers voor eerst uit de titul, waar in syn Ed worden toegeschreven sodanige qualiteyten en eeren, als hy in het leven heeft gemeriteert. Wyders kan by een onpartydig leeser uit de geallegeerde versen de allerminste infurie op de persoon van wylen de Heere Andrée niet getrooken worden, gelyk als uit de ontledinge kan geblyken.
Thomas Carmienis est, omnibus homenibus est moriëndum argumento deducto ab adjuncta mortelitatie, ut.
Omnibus mortalibus est moriendum Omnes homines sunt mortales Ergo omnibus hominibus est moriendum
quod probatur et amplificatur perinductionem et authitesin malorum et bonorum: inpriore carminis parte generaliter et indefinite logustus est postenoram ellustravit exemplo specifico Dr Andrée P.M. Bartole spumantes facies equitare caballos. Et sponda, incedas durte, morte cades. Hu per syneeh: speciei quosuis juris consultos intelligit se cundum illud. Bartolus et Baldus equitare caballos. Nobilitastua se peregrinis juctet ab oris. Jaetarunt sane olim Casares, Reges, Principes mangnates alüque jactant et hodie multi nobilitatem suam; aliús ab ora peregrina alius ureina alius aliunde: quid tum, ergo est corydon, es menalcas qui jactas, sie concludere solent, qui nesciunt quid distent ora lupinis. Atque Aquilam jungat Trisia, morte cades. Etiam aquila Romanorum, olim frut insignes: hodie Casarum Romanorum, Frisus etiam usitata, dimidiate fumitur hie Aquila syneed: speciei pro genere pro quolibet insigni, et Frisia percundum trojorim pro quavis regione accipitur Otere divitus aliens a sanquine partis Emptaque possideas prodia, morte cades Sis miles, latro Dives, sis injustus, sis avarus, perfas et nefas, coedes, rapinas, fraudes, dolos malos, multas opes corrodas multa proedia, fundos etagros etc coemas injusto titulo possideas, morte cades. Lude bonos, dirumque tegas sub corde venemum juratamque fidem neglige, morte cades. Sis malignus, Sis calumniator Ses Simulator et dissimilator, Sis perjurias, Sis perfidus, moriendum est. Eloquis Marcum superes, gravitate Catonem Gestibus et sequanam subjice morte Cades Sis facundus et eloquens ut Cicero, Sis gravis Aspectabilis ut Cato, Sis bene moratus et politi onbus ingenic dotibus omatas, ita ut peregrinas nationes Superes, tamen moriendum. Stet laten Pygmea manus, Sielerumque ministri
Qui Socro Cadant cuspide, morte cades. Sis Stipulatus Satellitibus, apponitoribus, lutori bus et pygmais (: qui Solent cam cuspiede con tra grues bellum gerere:) appesidices enim tales bromines magnanim aularum, Sic ut dicantur culices aulie, teste Lipsio. Fallor an et pietas, virtus, Sapientia, candor Cura, labor, leges, manera morte cadunt. Dotibus his ornatus eras Andrée, Senatus Gloria, Frisiaei dextra Salusque Soli Fe tamen incolumem non mors pestisque religisit Sustalit ast tanti lumina clara patris. Vellem equidem! Dignas trimulo conferra coronas Sed prae tristitia Sordet Appollo matri Si non ex titulo et inscription Satis appareret jus Tus honst et dignitas, qua defuncto Dno Senatori P. M.
P. M. ex meritis tribuitur, abunde hoi colligi po- test ex hac Sieunda parte carminis, quae inspecie ipsius uirtutes recenset, quod tollit omne dubuim antecedentium male a Duo Procuratore explicatorum. Behalven dat, zoo kan de goede meeninge en intentie van de beclaagde tot lof van wijlen de Heere Andree. Klaarlijk geblijken uit het gedrukte exemplaar, alwaar
door een interstitium de generale propositie malorum it bonorum van de particuliere deugden wijlen de Heer Andrée toegeschreeven wordt gesepareerd, Synde tusschen beiden gelaten een spatium van een geheel Distichon, quaeso quid est bebellus Jamosus? Est detractio boni nominis et integra fama, dolo ma lo per Suppres fionem nominis his alusque com municata et in vulgus dispersa arg: L: uni:C. de lib: famos:. Waarmede immers dit geexhibeerde carmen de allerminste gemeenschap heeft; het is nooyt in het ligt gegeeven, veel min bedektelyk gespargeerd. Want de beklaagde tot corrective van de drukfauten een exemplaar bekomen hebbende, en hetzelve met een goed vriendt gecommuniceerts die oordeelde dat eenige quade humeuren deze versen Sinisterlijk zoude kunnen interpret- teeren, Soo heft hij terstond den drukker per misferie aan geschreeven, dezelve geenzints te laten uitgaan, onder belofte om hem voor Sijne gedane moeyte eerlijk te Sullen contenteeren, gelijk ook hij beloofd heeft hem daar na te Sullen reguleeren, waardoor dan immers de beklaagde (posito, Sed minime con? het carmen mogte Smaken na een pasquil:) na regten van alle Straffe bevrijd is: ut late tractat Jacob: Mensch: lib: 2 arb:jud: queest: Cent: 3 cas 263 w.37. Harp in S1. inst de infur. num 170 ct segg. Imo eousque hoe obtinet, licet autor famosum libellum. janx affexerisct, antequam ejus dwulgatio et publication facta est Harp in.d.bw 179 usque ad 180. Cesfat etiam poena, suguis labellum famosum alio libello publice revocaverit, asserens ca, quce in libello famose seripta, non. esse vera Prosp. Torn, in practie, crim: parte 3 quest: 105 mutto minus in hae nostra quastione, ube nulla diffamatio, imo syppresfio, et per publicam, orationem contraria assertion, et plenum cosum matymque laudum et vertutum ampliss: Cno Andrée en Cominum, quo non ip se tantum, verum etiam magni nominis pater avi proavique et deseen dentes in aternum, ercturi sunt. Waarmiede de beklaagde vertouwt sig van de eerste accusative genoegzaam ontschuldigt te hebben, end at diensvolgens de M artken daarop staande, na behoren syn gerefuteert, komende daarmede tot het tweede lid van het Libel in sig vervattende eenige segsmoorden, ofte dronkenmans praatjes, die de beklaagde vooraf omtrent het Tontje soude hebben gesproken, waarvan hy verklaart geen kennis of memorie te hebben, maar hem is wel indagtig, dat hy omtrent de geallegeerde tijd in het 18e art: met de subst
Procr. Gnrl. Radijs, Dren Nicolay en Hansma in het tontje eenige mingels wyn heeft wesen drinken; het kan wel syn, dat dies tijds by de beklaagde stylo poëtico eenige focosa verba syn verhaalt, sonder dat hem in het allerminste bewust is dezelve, invoegen sy wederom syn overgebragt, gepronuntieert te syn, veel men dat hy daar door wylen des Heeren Andrée goede naam en faam soude hebben gesogt te denigreeren, ofte syn ziele qualyke toegewenscht, die immers de beklaagde na de aart der liefde vertrouwt in Abrahams school te rusten. De beklaagde verklaart dat hy diestijds tegen syn natuur en gewoonte met de wyn soos eer bevangen is geweest; dat hy van syn woorden nog propoosten, diestyds gehouden eigentlyke geen kennisse heeft, die hem daarom iet ten quaadsten behooren geimputeert te worden, veel min kan hem na regten daardoor eenige streffe opgelegd worden, gelyk als Ant. Faber tracteert in Cod. in tit: verb. ebrius. Ende soo de heere klager soude gelieven criminaliter te procedeeren tegensalle diegene, die inter pocula et aleas eenige Schandaleuse propoosten dagelyks voortbrengen soo staat te bevresen, dat syn Ed. al te veel werk soude worden gesneeden, dog alles ten quaadsten geduides geenzins, soos oude alels maar geschreeven en gesprooken zijn van een particulier heer, reede versturven wiens erfgenamen zig in het aller minste de zaak niet becrodigen, veel min de beklaagde daarover convenieeren, ende is hierdoor de Provintie van Friesland, nog het Hof Porovintiaal niet geladeert, maar kan en moet dese geprietendeerde actie niet anders als personeel worden gehouden; namenperia judici, non en judici nom coram tribunali Sedente non exercitio oficie illata non videtys Judici tanquan judici, des privata personee; late hoe disputat Berl; in cond: tit: de injur; waarmede dan concludeerende, contentdeert de beklaagde ex dictis duendis, et officio judicis supplendis, ten eynde de Heere klager tot syn genomen eysch en conclusie sal worden verklaart niet ontvangbaar, en de beklaagde daarvan geabsolveert cum expensis- al vermits welke redenen, nadien by partyen weder syds voor Replicq en Duplicq gepersisiteert en geconcludeert ware, hadde het Hof bevindende parthyen in faicten contrarie dezelve tot hun toon en bewyd geadmitteert, wiensvolgens deselve van Portetien hine inde gedient, en ook getuigen daarop wedersyds geproduceert, voorts mede van meer getuigen gerenumtieert en by de beklaagde van Remonstrantie gedient, en by partyen eyndelyk in de Saake geconcludeert, voost om recht in expedictie gesolliciteert. Het voors Hof op alles rypelyk gelet en geconsideert hebbende, het geene men in desen behoorde te considereeren in de naam en van wegens de heerlykheid der landschappen van Friesland, suspendeert de beklaagde voor de tyd van een jaar van syn Advocaats ampt, en condemneert hem in de kosten en misen van Justitie. Actum de 14 maart 1657.