Thomas Gyarmati: het vonnis van het Hof van Friesland (1669)

Thomas Gyarmati, een Hongaar die naar de universiteitsstad Franeker was gekomen, werd in 1669 veroordeeld na het verbergen en verkopen van gestolen goederen. De zaak loopt van een kosthuis en de stadswallen naar een zilverkoper in Amsterdam. Naast de academische rechtbank kwam ook het Hof van Friesland in het onderzoek voor.

De procureur-generaal tegen Thomas Gyarmati

De procureur-generaal was aanklager tegen Thomas Gyarmati, een Hongaar, die gevangen zat.

Uit de bekentenis van Thomas Gyarmati was voor het Hof van Friesland voldoende gebleken dat hij in de voorafgaande oktobermaand in Franeker was gekomen en bij zijn aankomst weinig of geen geld bij zich had.

In de nacht van 4 op 5 november verliet hij het huis van zijn kostvrouw. Hij had zijn kostvrouw beloofd haar omstreeks drie uur 's morgens wakker te maken, zodat zij aan de was kon beginnen. Toch verliet hij die avond tussen negen en tien uur zijn verblijf, zonder haar te waarschuwen en zonder door iemand te zijn uitgenodigd. Om vijf uur 's morgens kwam hij terug. Nadat hij had aangeklopt, werd hij binnengelaten.

Voor de academische rechtbank verklaarde hij ten onrechte dat hij die nacht bij een weduwe was geweest, Pietertje Martens, die tegenover de Academie woonde.

De gestolen goederen

Van een landgenoot hoorde Gyarmati dat uit een kist in het huis van Elisabeth Pontanus goederen waren gestolen. Op de gedrukte lijst waren afzonderlijk vermeld:

• alle vrouwenkleren en sieraden
• gouden ringen
• bewerkt zilver
• andere nader omschreven goederen.

Toen Gyarmati over de wallen van Franeker liep, zag hij een man die bij een gat bezig was en kort daarna vertrok. Hij vermoedde dat daar iets was verborgen en kwam tegen etenstijd terug. Uit het gat nam hij een zak met gestolen goederen. Hij legde die op een nabije afgezonderde plek bij de wal en verborg hem.

Later haalde hij enkele zilveren voorwerpen uit de zak. Na zijn reis naar Amsterdam nam hij ook de rest van de goederen weg. Hij verborg ze in een kist. Daarin werden ze ook aangetroffen, behalve de voorwerpen waarvan de namen op de lijst waren onderstreept.

De verkoop in Amsterdam

Nadat de diefstal was gepleegd en bekend was geworden, vertrok Gyarmati uit Franeker naar Amsterdam, onder het voorwendsel daar geld te halen. In Amsterdam verkocht hij verschillende gestolen zilveren vaten en gebruiksvoorwerpen aan een goudsmid. Een jongeman, Rudolph van der Meer, hielp hem daarbij als tolk.

Gyarmati verklaarde daar ten onrechte dat hij de goederen had gekregen na het overlijden van zijn vrouw, die eerder met een zekere Pontanus getrouwd was geweest.

Hij ontving voor de verkoop vierentachtig Carolusguldens, ofwel zevenentwintig zilveren dukatons. Met het geld dat hij voor het gestolen zilver kreeg, kocht en betaalde hij enkele boeken.

Terug van zijn Amsterdamse reis liet hij zijn kostvrouw enkele zilveren dukatons zien. Hij betaalde haar ook een dukaton en enige stuivers voor zijn verblijfskosten. Hij verbood anderen aan Varadi te melden dat zij geld hadden ontvangen.

Het vonnis van 9 februari 1669

Het Hof oordeelde dat dit daden waren die een zeer slecht voorbeeld gaven. Zij moesten streng worden bestraft, zodat anderen daardoor werden afgeschrikt.

Na alles te hebben overwogen, veroordeelde het Hof Thomas Gyarmati in naam van de overheid van Friesland om door de scherprechter op de binnenplaats van de openbare gevangenis streng met roeden te worden gegeseld.

Daarna werd hij voor tien jaar uit Friesland verbannen. Hij moest voor zonsondergang de stad verlaten en binnen drie dagen de provincie. Bij overtreding zou het Hof naar bevind van zaken een straf bepalen.

Vastgesteld op 9 februari 1669.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.