Simon Adriaansz: beschuldiging, verhoren en vonnis (1521)

Simon Adriaanszoon beschuldigde in 1521 zijn meester Jan de Vlaming van verboden seksuele handelingen. Het Hof van Friesland onderzocht de verklaringen en Simons eigen optreden. Wat in die tijd als een tegennatuurlijk vergrijp werd beschouwd, kon tot een zeer zware straf leiden; de beschuldiging alleen besliste de zaak niet.

De beschuldiging tegen Jan de Vlaming

Simon Adriaanszoon uit Den Haag had zijn meester Jan, zoon van Huige, de Vlaming, beschuldigd in aanwezigheid van Frits van Grombach, ambtman van Harlingen. Simon had gezegd dat hij op verschillende momenten de penis van zijn meester had betast en daaraan had gewreven, totdat zijn meester klaarkwam en zijn zaad uitstortte. Hij beschreef dit als "onkuise handelingen".

Frits van Grombach beschouwde dit, als het zo gebeurd zou zijn, als een zeer slecht vergrijp, in strijd met de natuur. Daarom stuurde hij hen beiden, en ook Simons vader en moeder, naar het Hof van Friesland. Daar moest de zaak duidelijker worden onderzocht en moesten er nadere verklaringen over worden afgenomen.

Het verhoor van 16 mei

Simon trok zijn beschuldiging in met de volgende verklaring:

"ick hebbet altemaell gelogen, dat ick myn meester sulex overgeseyt hebbe, ende ick heb sulex geseyt ende gedaen vermits dat ick verhaepte daerdeur zoe wel te bedryven dat ick met hem niet langer metter woene blijven soude, ende heeft an den voors hove om vergiftenisse gebeden."

De strenge en hooggeleerde raadsheren lieten Simon op 16 mei 1521 voor zich komen. Zij hielden hem voor wat hij had verklaard en ondervroegen hem daar streng over. Hoe waren die handelingen gebeurd? Was het werkelijk zo gegaan als hij tegenover Frits van Grombach had geklaagd?

Simon antwoordde: "Ja." Hij zette de zaak en de handelingen opnieuw uiteen en vertelde ze zoals hiervoor beschreven. Toen hem werd gezegd dat hij goed moest nadenken, trok hij al zijn woorden in aanwezigheid van de raadsheren in. Hij zei: "Ik heb alles gelogen wat ik mijn meester heb verweten. Ik heb het gezegd en gedaan omdat ik hoopte daarmee te bereiken dat ik niet langer bij hem zou hoeven wonen." Hij vroeg het Hof om vergiffenis.

Dit gebeurde in Leeuwarden op 16 mei 1521 bij Claes van Wilsterstorft, Godschalk Jongema, ridder, Benick Kamminga, Reniek Kamstra en Cornelis Camerouwer, raadsheren van Friesland.

De ouders verschijnen op 18 mei

Op 18 mei 1521 verschenen Adriaan uit Den Haag en zijn vrouw Emme Jacobsdochter voor het Hof, zoals hun was opgedragen. In aanwezigheid van Jan de Vlaming vroegen de raadsheren hun of zij over Jan iets te klagen of hem iets te verwijten hadden, vanwege wat hun zoon Simon had gezegd of vanwege andere zaken.

Zij antwoordden dat zij niets over Jan te klagen of van hem te eisen hadden en alleen goeds van hem wisten. De moeder voegde daaraan toe: "Behalve wat onze zoon ons heeft verteld, en anders niets." Deze verklaring werd op dezelfde dag en in hetzelfde jaar vastgelegd.

Simon wordt opnieuw gehoord

Een korte tijd later verscheen Simon voor de raadsheren, in aanwezigheid van zijn vader, moeder en Jan de Vlaming. Hem werd opnieuw voorgehouden wat hij eerder had gezegd. Hij kreeg opdracht daarover de waarheid te zeggen en te verklaren, de waarheid te zeggen en te verklaren, en dit voor niemand te verzwijgen, want hij was op vrije voeten gelaten.

Simon vertelde al die boosaardige beschuldigingen opnieuw, uitvoerig en op dezelfde manier als hiervoor beschreven en opgeschreven. Meteen daarna bekende en verklaarde hij ook weer dat hij daarover valselijk had gelogen. Hij had dit gedaan om de eerder genoemde reden: hij wilde niet langer bij zijn meester wonen.

Het vonnis

Het Hof oordeelde dat deze beschuldigingen zeer lichtvaardig en met grote leugens waren aangebracht. De strenge en hooggeleerde heren van de hoge raad van de Rooms-Keizerlijke Majesteit konden dat niet ongestraft laten. Daarom had het Hof vonnis gewezen en verklaard, en sprak het hierbij opnieuw als vonnis uit en verklaarde het, dat Simon de volgende straf moest ondergaan.

Simon moest in aanwezigheid van de raadsheren op zijn knieën vallen en zijn vader, moeder en vooral Jan de Vlaming vergiffenis vragen voor wat hij in deze zaak tegen hen had misdaan en verkeerd gezegd.

Daarna moest de scherprechter hem naar het schavot onder de kanselarij brengen. Daar moest hij met scherpe roeden worden geslagen en goed worden gegeseld totdat zijn bloed vloeide. Daarna moest dezelfde scherprechter hem verder langs de Nieuwestad naar de Onze-Lieve-Vrouwepoort leiden, terwijl hij hem bleef geselen en slaan. Dit moest een voorbeeld zijn voor alle andere misdadigers.

De geseling moest doorgaan "tot uitstortinge syn bloets". De laatste strafbepaling luidt:

"en sal voirt binnen drie dagen reyssen uiten landen van Vrieslant, ende daar uitgebannen blyven tot eeuwigen dagen op syn lyff."

Simon moest binnen drie dagen Friesland verlaten en daar levenslang buiten blijven, op straffe van zijn leven.

Aldus gedaan in Leeuwarden op 18 mei 1521, bij Niclaes van Wilsterstorft, Godschalk Jongema, ridder Renick Kamminga, Reynick Kamstra en Cornelis Camerouwer, raadsheren van Friesland. Speyert verklaarde dat hij erbij was.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.