4 oktober 1516: De muitende Jorge Jans in de buurt van Monniken Bayum

Jorge Jans, afkomstig uit Sudland bij Middelburg, behoorde tot de opstandige Duitse en Waalse soldaten die in de buurt van Monniken Bayum (het tegenwoordige Baaium) gelegerd waren. Het dorp Monniken Bayum ligt tussen Franeker en Leeuwarden in de tegenwoordige gemeente Waadhoeke. Jorge Jans werd ervan beschuldigd een soldaat te hebben neergestoken.

Op 4 oktober 1516, op bevel van de Hoge Raad in naam van de machtige Koning van Spanje, werd hij vanuit Monniken Bayum naar een gevangenisschip in Leeuwarden gebracht om ondervraagd te worden over zijn betrokkenheid bij de opstanden daar.

Er zijn beschuldigingen tegen Jorge Jans ingediend door twee Waalse kapiteins die hem ook hebben overgedragen aan het hof in Leeuwarden. De kapiteins beweren dat Jorge Jans een leidende rol speelde in de opstanden tussen Duitsers en Walen in Monniken Bayum. Ze vertelden dat hij daar zonder soldij gelegerd was.

Jorge Jans nam actief deel aan de onrust. Hij verwondde zelfs zelfs een soldaat dodelijk, tot groot verdriet van velen.

Er is een gedetailleerd onderzoek ingesteld, waarbij verschillende getuigen onder ede afzonderlijk zijn gehoord over wat ze gezien hebben en de rol van Jorge Jans in het incident.

De kapitein vraagt om gerechtigheid aangezien Jorge Jans ongetwijfeld schuldig is aan de doodslag. Als een officier van de Koninklijke Majesteit van Spanje veroordeelt hij de gevangene ter dood.

De getuigen in de zaak Jorge Jans

• Herry van Mornema, een ondergeschikte van de kapitein en van respectabele leeftijd, zegt dat hij heeft gezien dat Jorge Jans het slachtoffer twee steken met een Katzbalger (een kort zwaard) gegeven heeft een fatale plek. Herry van Mornema kon het hof die plek aanwijzen. De dode had meer dan twee wonden. Herry van Mornema kan niet met zekerheid zeggen of Jorge Jans degene is die de dodelijke steekwonden heeft toegebracht.
• Guilherome Kotten, muiteling onder de ritmeester en van respectabele leeftijd, zegt dat hij heeft gezien dat de genoemde gevangene de dode een steek gaf op die genoemde plek, maar hij durft niet de waarheid te zweren, dat de dode door die steek kon zijn gestorven.
• Een soldaat zegt dat hij het van anderen heeft gehoord, maar het niet heeft gezien.