IJlst in de 18de eeuw

In de 18de eeuw woonden in IJlst ongeveer duizend mensen. Het stadje was klein, maar aan het water was veel bedrijvigheid. Hout werd aangevoerd en opgeslagen, schepen werden gebouwd en gerepareerd en beurtschepen verbonden IJlst met andere plaatsen.

Handel rond 1790.

Hout bepaalde het werk aan de Geeuw

De scheepsbouw had hout nodig en daardoor ontstond een hele keten van werk. Boomstammen moesten worden aangevoerd, opgeslagen, gezaagd en verwerkt. Scheepsbouwers gebruikten het hout voor rompen en onderdelen, terwijl timmerlieden het ook voor huizen en gebruiksvoorwerpen nodig hadden.

In 1779 werd de houthandel van de weduwe W.J. Oppedijk opgericht. Het familiebedrijf groeide later verder en kreeg vestigingen buiten IJlst.

Een markt voor honderden koeien

In 1783 kregen de markten in IJlst nieuwe impulsen. Er kwam een nieuwe, grotere stadswaag en er werd een koemarkt ingericht. Volgens de plaatselijke geschiedschrijving konden op zo'n markt ongeveer driehonderd runderen staan.

Op marktdagen kwamen boeren, handelaren en knechten naar de stad. Koeien moesten worden aangevoerd en vastgezet, kopers bekeken het vee en in herbergen en winkels was extra klandizie. De markt was daardoor niet alleen belangrijk voor boeren, maar ook voor de stedelijke middenstand.

Stadhuis rond 1790.

De bleek voor de deur

Een opvallend kenmerk van IJlst waren de stroken grond aan de overkant van het water tegenover de huizen. Ze waren niet altijd siertuinen. Er werd gewerkt, gewassen en gebleekt. Nat linnen en kleding konden op het gras worden uitgespreid. Zonlicht hielp het textiel lichter te maken.

Dorpsleven rond 1790.

De sluis: wachten, varen en goederen overslaan

De sluis was een plaats waar het dagelijkse verkeer zichtbaar werd. Schippers moesten soms wachten, schepen passeerden elkaar en goederen werden geladen of gelost. Voor een stad die grotendeels van vervoer over water leefde, was een goed werkende vaarroute essentieel.

Waterbeheer rond 1790.

Een klein huis, een tuin en water voor de deur

Veel gewone IJlsters woonden dicht op hun werk. Een schipper, timmerman of arbeider hoefde geen apart bedrijventerrein op te zoeken. Werkplaatsen, opslag, huizen, erven en water lagen door elkaar. Afvalwater en huishoudelijk vuil kwamen gemakkelijk in sloten en grachten terecht. Schoon drinkwater was daarom niet vanzelfsprekend; regenwater was belangrijk.

Wonen en drinkwater in de Friese steden.

Winter: het water werd een weg

Bij strenge vorst viel de scheepvaart stil, maar ontstond een andere verbinding.

Warme kleding was in zulke winters onmisbaar.

Bevroren sloten en meren maakten reizen per schaats mogelijk. Voor een stad met zoveel water veranderde een koude winter het dagelijkse verkeer volledig.

1795: een nieuw bestuur

In 1795 begon de Bataafse en daarna Franse tijd. Ook in IJlst veranderde het stadsbestuur. Oude bestuurlijke verhoudingen werden hervormd en de invloed van de landelijke overheid nam toe. Voor handel en scheepvaart werden de jaren daarna moeilijker, vooral toen oorlog en blokkades de overzeese handel beperkten.