Sneek 1804-1825 - aanvullingen op de stadskroniek

Sneek 1804-1825: aanvullingen op de oude stadskroniek

Deze pagina gebruikte lange tijd de naam van Eelco Napjus voor gebeurtenissen uit 1804-1825. Dat vraagt een belangrijke toelichting. Eelco Napjus overleed in 1803. Zijn eigen kroniek van Sneek verscheen in 1772.

De gebeurtenissen hieronder staan in de tweede, vermeerderde en verbeterde druk uit 1826. De uitgever van die druk schrijft in zijn voorbericht dat hij het werk van Napjus als leidraad gebruikte. De aantekeningen vanaf 1804 zijn daarom latere aanvullingen en geen persoonlijke notities van Napjus.

Veiling boelgoed huisraad openbare verkoop rond 1800.

1804-1811: brand, een wandelbos en een rechtbank

28-29 juni 1804: de houtzaagmolen van A. Buwalda, buiten het Hoogend aan de noordkant van de Geeuw, brandde tot de grond af. De molen werd daarna herbouwd.
21-22 mei 1808: de trekschippersstal en de aangrenzende lijnbaan op de stadswal ten westen van de Leeuwarderpijp brandden af. Ook deze gebouwen kwamen op dezelfde plaats terug.
Juli 1809: Lodewijk Napoleon werd in Sneek verwacht. Op de Marktstraat stond een erepoort met Latijnse opschriften klaar, maar de koning kwam niet.
1809: het oude Kaatsland werd ingericht als wandelbosje met verschillende bomen.
1811: onder het Franse bestuur kreeg Sneek een rechtbank van eerste aanleg. De rechtbank vergaderde eerst in het Oosterkoor van de Grote Kerk, daarna in het stadhuis en vanaf 1819 in een gebouw aan de noordzijde van de Marktstraat.

Het wandelbosje lag buiten het Hoogend. De kroniek vermeldt elders dat inwoners er later tegen betaling van 1,5 cent konden wandelen. Het geeft een concreet detail over vrije tijd in het Sneek van de 19de eeuw.

Scheepvaart rond 1900.

November en december 1813: het Franse bestuur verdwijnt

De kroniek beschrijft november 1813 dag voor dag. Rijkskantoren en de gendarmerie vertrokken, terwijl in de stad onzekerheid bestond over de orde. Voor inwoners betekende dat onder meer bewaking van straten en gebouwen door een nieuw georganiseerde schutterij.

14 november: kantoren die met rijksontvangsten belast waren weken uit naar Leeuwarden.
15 november: de gendarmerie vertrok. Op verzoek van vooraanstaande inwoners werd een schutterij georganiseerd om de orde te bewaren.
16 november: tijdens de weekmarkt nam de onrust toe. Patrouilles werden uitgezonden en er kwam een dagorde voor de bewaking.
In deze dagen verschenen ook Kozakken in Sneek; zij vertrokken kort daarna weer.
16 december: de stad vierde het einde van het Franse bestuur en de komst van Willem Frederik als soeverein vorst. Het stadhuis en andere gebouwen werden verlicht.

De aantekeningen noemen geen persoonlijke gevoelens van gewone inwoners. Wel maken de patrouilles, de weekmarkt en de verlichting van huizen duidelijk wat er op straat veranderde.

1814-1825: school, brand en koninklijk bezoek

1814-1815: het admiraalzeilen met jachtschepen kwam opnieuw in gebruik, vooral rond de verjaardag van de koning op 24 augustus.
1815: naast de Kleine- of Broerekerk kwam een nieuwe burgerschool. Op 3 november werden zowel de burgerschool als een nieuwe armenschool ingewijd.
17 juli 1817: een pottenbakkerij op de zuidoostelijke stadswal brandde af. Na verzoeken van inwoners verbood het stadsbestuur herbouw van een soortgelijke fabriek op die plaats.
2 juli 1818: koning Willem I en prins Frederik bezochten Sneek. De stad was met groen, guirlandes en vlaggen versierd. 's Avonds waren de huizen verlicht.
1818: de hervormde gemeente kreeg toestemming om een derde predikant te beroepen.
5 september 1821: een nieuw stedelijk reglement bepaalde onder meer dat luifels binnen tien jaar moesten verdwijnen.
1822: het stadhuis kreeg grote nieuwe glasruiten.
4 augustus 1824: bliksem trof de Oosterpoort, maar er ontstond geen brand.
1 januari 1825: de stadspoorten werden 's nachts niet langer gesloten.
1825: het logement Het Wapen van Sneek werd aangekocht als grietenijhuis van Wymbritseradeel.

Wie rond 1825 door de stad liep, trof dus nog stadspoorten en wallen aan, maar ook nieuwe scholen, een rechtbank en veranderende regels voor straten en gebouwen. Op de pagina over de wijken van Sneek rond 1830 zijn de straten en adressen verder te volgen.

Kinderspel rond 1825.

De bron goed lezen

De tweede druk uit 1826 is juist voor deze jaren waardevol omdat de aanvullingen dicht op de gebeurtenissen zijn geschreven. Tegelijk is de schrijver van het aanhangsel niet Eelco Napjus zelf. Voor de periode 1804-1825 behandelen we de tekst daarom als een aanvulling van de 19de-eeuwse uitgever op Napjus' oudere kroniek.

De Korte Kronijk of het aanhangsel uit de editie van 1826 bevat de oorspronkelijke tekst.

De watersnood die in februari 1825 volgde, staat uitgebreider op de pagina over de overstroming en de ziekteperiode van 1825-1826. Het vervoer over water staat op de pagina over beurt- en veerschepen in 1826.