Toen en Toen ..
ZoekenHet verhaal van Friesland

Het vonnis tegen Jannetje Alberts van 15 oktober 1718

Op 15 oktober 1718 sprak het Hof van Friesland in Leeuwarden het doodvonnis uit tegen Jannetje Alberts, ook Jenne genoemd. Het gaat om een langdurige reeks inbraken in Friesland en Groningen, waarbij ook Jildu Jans betrokken was. Hieronder staat de complete inhoud van het gepubliceerde vonnis in modern Nederlands. De uitspraak gaat vooral over de voorbereiding en uitvoering van twee inbraken en de verkoop van de buit.

Moderne Nederlandse hertaling van het vonnis

Het Hof van Friesland stelt vast dat uit de bekentenis van Jannetje Alberts, in de wandeling Jenne genoemd, die nu gevangen zit, en uit andere gegevens voldoende is gebleken dat zij er haar werk van maakte samen met rondtrekkende bedelaars, dieven en inbrekers door Friesland en andere gewesten te reizen.

Jannetje en haar medegevangene Jildu Jans trokken gedurende lange tijd op met Albertus Gerrijts, Salomon Dijkmans, Pieter Hendriks, die Pieter Eenoog werd genoemd, Pieter bij de Bank en Egbert, bijgenaamd Speek Egbert. Albertus Gerrijts, Salomon Dijkmans en Pieter Eenoog waren eerder op grond van vonnissen van dit Hof opgehangen. Pieter bij de Bank was in Amsterdam geradbraakt.

In het najaar van 1714 verbleven Jannetje, Jildu en de genoemde mannen bij Fookel Willems, die in een huisje op de heide achter Surhuisterveen woonde. Daar maakten zij plannen voor een diefstal met inbraak bij de lakenkoper Jan Gales in Munnekezijl. Samen gingen zij via Stroobos, Visvliet en Pieterzijl naar Munnekezijl.

Bij de woning en winkel van Jan Gales maakten zij met een beitel een slagvenster open en braken een deel van het glasvenster uit. Vervolgens klom Speek Egbert in de winkel. Hij nam twee stukken fijn rood laken mee, een stuk bruine calamink met rode en blauwe bloemen, een stuk rood gebloemd damast, een stuk rode sargie de dame, een stuk vijfschaft en andere goederen.

Terwijl deze inbraak plaatsvond, stonden Jannetje en Jildu bij de herberg schuin tegenover het huis van Jan Gales op de uitkijk. Toen de diefstal voorbij was, droegen Jannetjes man Pieter Hendriks en Salomon Dijkmans de pakken waarin de gestolen goederen waren verpakt. Daarna keerde het hele gezelschap met Jannetje en Jildu terug naar het huis van Fookel Willems.

De mannen konden sneller lopen en kwamen daarom iets eerder bij Fookels huis aan dan de vrouwen. Daar verdeelden zij gezamenlijk de gestolen goederen, in aanwezigheid van Fookel Willems. Albertus Gerrijts, Pieter Hendriks en Salomon Dijkmans verkochten een deel van de buit aan Gabe Willems, de broer van Fookel, die in Garijp woonde.

Vervolgens ging Jannetje samen met Fookel en Servaas naar Leeuwarden. Daar verkochten zij verschillende gestolen textielgoederen aan twee oudere vrouwen in de Sacramentsstraat: een stuk bruine en een stuk zwarte vijfschaft, een stuk bedtijk en een stuk geel gestreepte stof. Voor elke el bedtijk ontvingen zij vijftien stuivers. Het ontvangen geld droegen Jannetje en de andere vrouwen over aan de genoemde mannen. Jildu kreeg ook een aandeel van deze opbrengst.

In dezelfde winter reisden Jannetje en Jildu samen met Pieter Hendriks en Albertus Gerrijts naar Ymetille om daar een diefstal te plegen. Zij kwamen bij een woning aan de trekweg, vlak bij Ymetille. Pieter en Albertus gingen via de staldeur naar binnen. Volgens de verklaring van Jannetje gebruikten zij daarbij geen geweld en braken zij niets open, maar maakten zij alleen de deurklink los.

Eenmaal in de woning namen de mannen uit een wastobbe in het achterhuis linnengoed mee, waaronder lakens en hemden. Hoewel Jannetje volhield dat bij het huis geen braak was gepleegd, was het Hof gebleken dat de mannen bij de zijdeur via een hoek van de muur waren ingebroken. Jannetje en Jildu stonden tijdens deze diefstal op de trekweg op de uitkijk.

Na afloop keerden zij met de mannen terug naar Fookel Willems. Daar werd het gestolen linnengoed gedroogd. Vervolgens gingen Jannetje en Jildu, samen met de dochter van Fookel, opnieuw naar Leeuwarden. Zij verkochten een gedeelte van de goederen aan de twee oudere vrouwen in de Sacramentsstraat en het grootste deel aan Anneke Brugenhaven. Het geld dat de vrouwen voor de gestolen goederen ontvingen, droegen zij aan de genoemde mannen over. Ook Jannetje kreeg hiervan een aandeel.

Het Hof acht deze feiten van bijzonder ernstige aard en meent dat zij, ook als waarschuwing voor anderen, zwaar moeten worden bestraft. Na alles wat in deze zaak moest worden meegewogen zorgvuldig te hebben overwogen, veroordeelt het Hof namens het gewest Friesland Jannetje Alberts ertoe dat de scherprechter haar aan de galg zal ophangen en wurgen, zodat zij ter dood wordt gebracht.

Uitgesproken op 15 oktober 1718.

Oorspronkelijke bewoordingen uit het vonnis

"uijt de confessie van Jannetje Alberts in de wandelinge genaemt Jenne"

De rechters begonnen met Jannetjes bekentenis en de andere bewijzen waarop zij hun oordeel baseerden.

"opset en complot hebben gemaeckt om ten huijse van de laeckenkoper Jan Gales [...] diefstal en huijsbraeck te doen"

Hiermee omschreef het Hof het overleg in het huisje van Fookel Willems over de inbraak in Munnekezijl.

"saecken van een seer quaeden gevolge" [...] "anderen ten exempel"

Zo motiveerde het Hof de uitzonderlijk zware straf. De complete oorspronkelijke transcriptie staat bij de online publicatie van de historische processtukken, onder de vermelding van Fookel Willems en het vonnis van 15 oktober 1718.

Een winkelstraat in de achttiende eeuw
Een winkelstraat rond 1715.

Jannetje en Jildu werden op 15 oktober 1718 terechtgesteld. Het uitgebreide verhaal over Jannetje en Jildu behandelt ook de gebeurtenissen bij Augustinusga, Nieuwezijl en Augsbuurt, die niet allemaal in deze uitspraak zijn opgenomen.

Historische voorstelling van een rechtszitting rond 1715
Een rechtszitting rond 1715.

Andere verhalen uit dezelfde periode

In Surhuisterveen in de 18de eeuw en het overzicht van terechtstellingen tussen 1700 en 1750 staan meer gebeurtenissen uit dezelfde jaren. De Leeuwarder gerechtsplaatsen zijn afzonderlijk beschreven en op een kaart weergegeven.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.