Vraag van een lezer: was Klaas Klazes Schoustra kastelein in Balk?
Geachte lezer,
Van de familie van mijn echtgenoot ben ik bezig met een stamboomonderzoek. Ik kwam in die stamboom de naam Klaas Klazes Schoustra tegen, geboren te Sijbrandaburen op 27 feb 1850. In zijn werkzame leven was hij, volgens de archieven, kastelein in een van de herbergen in Balk.
Ik zou graag te weten willen komen in welke herberg dat is geweest maar kan daar geen informatie over vinden. Zou u mij daar bij kunnen helpen?
Alvast hartelijk dank!
Het korte antwoord
We hebben een duidelijke aanwijzing gevonden waar Klaas Klazes Schoustra als kastelein werkte. In een advertentie in de Leeuwarder Courant wordt hij genoemd als kastelein in Sijbrandaburen.
In de advertentie staat dat belangstellenden zich moesten melden ten huize van "den kastelein Klaas Schoustra" aldaar. Omdat de advertentie over een verhuring in Sijbrandaburen gaat, verwijst "aldaar" naar Sijbrandaburen. Daarmee staat vast dat Klaas daar in elk geval in die periode als kastelein bekendstond.
Voor Balk hebben we nog geen vergelijkbare bron gevonden. Het is daarom nog niet aangetoond dat Klaas daar een herberg beheerde.
Voor de bredere geschiedenis van het dorp, zonder de familie Schoustra centraal te stellen, zie Sijbrandaburen door de eeuwen heen en Sijbrandaburen in de 19de eeuw.
Een dorpsherberg was een plek voor drank, vergaderingen, verkopingen en ontmoeting.
Klaas woonde eerst in Sijbrandaburen
Klaas Klazes Schoustra werd op 27 februari 1850 in Sijbrandaburen geboren. In 1878 trouwde hij met Liesbert Douwes Rijpsma. Hun dochter Gerbrig werd in 1880 in Sijbrandaburen geboren en dochter Wobbine in 1882. Het gezin woonde toen dus nog steeds daar.
Juist in diezelfde tijd duikt Klaas in de krant op als kastelein. Dat past goed bij de gezinsgegevens. We hoeven de beroepsvermelding dus niet meer alleen uit een latere familiepublicatie af te leiden. We hebben nu ook een eigentijdse bron.
Tussen 1882 en 1885 verhuisde het gezin. Hun zoon Kerst werd op 23 februari 1885 in Jellum geboren. Daarmee is aannemelijk dat Klaas eerst kastelein was in Sijbrandaburen en enkele jaren later in Jellum woonde, waar hij als veehouder is vermeld.
En zijn broer Thomas?
Ook Klaas' oudere broer Thomas blijkt kastelein te zijn geweest. In een advertentie uit 1873 wordt een verkoping aangekondigd "bij den kastelein Th. Schoustra te Sijbrandaburen". Dat is een sterke aanwijzing dat ook Thomas daar een herberg dreef.
Een andere advertentie uit datzelfde jaar noemt een harddraverij bij Th. Schoustra. Zulke aankondigingen passen goed bij een herberg als dorpsplek waar mensen samenkwamen.
Thomas is in 1873 als kastelein vermeld en Klaas in 1883. Of Klaas later dezelfde herberg gebruikte als zijn broer weten we niet.
De herberg en andere gebeurtenissen in Sijbrandaburen in de 19de eeuw
De familie zat al langer in het herbergvak
Er is ook een oudere krantenvermelding. In 1832 kondigde "Teunis Jacobs Schouwstra, Tapper te Sijbrandaburen" een openbare aanbesteding aan voor de afbraak van de oude pastorie en de bouw van een nieuwe pastorie in het dorp.
De burgerlijke-standgegevens noemen Teunis als zoon van Jacob Theunis Schouwstra en Gerbrig Thomas. Klaas Jacobs Schoustra, de vader van Thomas en Klaas, was eveneens een zoon van dit echtpaar. Teunis was dus een oom van de twee latere kasteleins. Minstens drie mannen uit dezelfde familie worden daarmee in de 19de eeuw als tapper of kastelein genoemd. Of zij hetzelfde pand gebruikten weten we niet.
Waarom werd dan aan Balk gedacht?
De naam Balk komt waarschijnlijk via Klaas' vrouw in beeld. Liesbert Douwes Rijpsma was in Balk geboren en haar familie hoorde daar thuis. Klaas had dus wel een duidelijke band met Balk via zijn schoonfamilie.
Maar een familieband is nog geen bewijs voor een herberg. Tot nu toe hebben we geen vergunning, advertentie, notariële akte of bevolkingsregister gevonden waarin Klaas als kastelein in Balk voorkomt. De bronnen die we nu hebben noemen hem wel als kastelein in Sijbrandaburen.
Een bezoek aan familie in een ander dorp was mogelijk, maar kostte meer tijd dan nu.
1841: nog een Schouwstra als tapper
Een provinciaal archiefregister geeft nog een aanwijzing. Op 14 september 1841 staat "Schouwstra F. J., Tapper te Sijbrandaburen" vermeld bij een bezwaar tegen een belastingaanslag. De voorletters zijn nog niet met zekerheid aan een persoon gekoppeld. Ook weten we niet of deze tapper hetzelfde pand gebruikte als Teunis, Thomas of Klaas.
Wat weten we nu redelijk zeker?
Zijn broer Thomas Klazes Schoustra was in 1873 kastelein in Sijbrandaburen. In 1882 noemt een advertentie een kastelein Schoustra; in 1883 wordt Klaas Klazes Schoustra bij naam als kastelein genoemd. Al in 1832 wordt hun oom Teunis Jacobs Schouwstra in het dorp als tapper genoemd.
Wat we nog niet weten, is de naam en het exacte adres van de herberg. Ook is niet aangetoond dat Teunis, Thomas en Klaas hetzelfde pand gebruikten. Voor Klaas is evenmin een directe bron gevonden die hem als kastelein in Balk noemt.
Het antwoord op de vraag is daarom: voor zover nu bekend was Klaas kastelein in Sijbrandaburen. Voor een herberg van hem in Balk is nog geen directe bron gevonden.
Wilt u reageren?
Heeft u zelf nog een advertentie, familieaantekening, foto of ander stuk over Klaas of Thomas Schoustra? Dan horen we dat graag.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.