Sijbrandaburen in de 19de eeuw
In de 19de eeuw veranderde Sijbrandaburen zichtbaar. Vervoer over water bleef belangrijk, maar er kwamen ook betere wegen, een nieuwe brug, een nieuwe school, een nieuwe kerk en aan het einde van de eeuw een zuivelfabriek. Kranten, schoolgegevens en kerkelijke notulen vertellen daarnaast over wedstrijden, geloofsconflicten en het dorpsleven.
1805-1812: een hardrijder uit het dorp
In 1805 werd de jonge Otse Geerts uit Sijbrandaburen ingeschreven voor een hardrijderij op de schaats in Sneek. Hij is dezelfde man die later bekendstond als Atze Geerts Atsma uit Terzool. In 1809 won hij in Sneek een gouden horloge. In 1812 won hij opnieuw een gouden horloge.
Hardrijderijen konden veel publiek trekken. Meer over zulke wedstrijden staat bij markten, kermissen, feesten en harddraverijen in Friesland.
1820-1858: meer kinderen naar school
Toen schoolmeester Andries Jans van Riezen in 1820 stopte, telde de school ongeveer 25 leerlingen. De meester kreeg naast zijn salaris schoolgeld per leerling en een woning. In 1853 werden ongeveer 40 leerlingen genoemd. In 1858 kwam er een nieuwe school met een woning voor de meester.
Onderwijs rond 1850.
1826: met de beurtschuit naar Sneek
Vanuit Sneek voeren beurt- en veerschepen naar Sijbrandaburen. In de beschrijving van Eelco Napjus uit 1826 lag het schip naar Sijbrandaburen aan het Kleinzand. Er stond geen vaste vertrektijd bij: zulke schepen vertrokken afhankelijk van de duur van de marktdag.
1836: een dorpsbewoner bij kerkelijke onrust
In juli 1836 trad de overheid op tegen verboden godsdienstige bijeenkomsten van Afgescheidenen bij Scharnegoutum. In een proces-verbaal werd ook Sybe Klazes Reen genoemd, boer in Sijbrandaburen en lid van de raad van Rauwerderhem. De bijeenkomst vond niet in Sijbrandaburen plaats, maar Reens aanwezigheid verbindt het dorp rechtstreeks met deze vroege kerkelijke beweging.
Een stem van iemand die hier werd geboren
Hette Pieters Hettema werd in 1797 in Sijbrandaburen geboren. Hij werd later boer en speelde elders in Friesland een rol bij de Afscheiding van 1834. In zijn levensherinneringen schreef hij dat hij in 1836 "door sterken aandrang van het volk" als oefenaar was gaan optreden. Zijn boek gaat vooral over zijn latere leven en is dus geen dagboek over Sijbrandaburen.
1840: 155 inwoners
Sijbrandaburen telde in 1840 ongeveer 155 inwoners. Het bleef dus een klein dorp. In de 19de eeuw groeide de bebouwing vooral langs de Aesgewei en It Lange Ein.
1865-1872: brug, weg en nieuwe kerk
De houten ophaalbrug over de Sijbrandabuurstervaart bij de Aesgewei dateert uit 1865. Een jaar later werd een nieuwe puinweg aangelegd. Toen de oude kerk in 1872 werd vervangen, draaide men de oriëntatie van het gebouw zodat de ingang beter op de nieuwe weg aansloot.
Herberg, verkopingen en een harddraverij
Krantenadvertenties laten zien hoe een dorpsherberg werd gebruikt. In 1832 werd in Sijbrandaburen een openbare aanbesteding aangekondigd door een tapper. In 1873 vond bij een kastelein een harddraverij plaats. Ook verkopingen en verhuringen werden bij een herberg gehouden.
Leeuwarder Courant, 1873. Aankondiging van een harddraverij in Sijbrandaburen.
De kasteleins uit de familie Schoustra en de vraag of Klaas Klazes Schoustra ook in Balk een herberg had, zijn apart onderzocht. Bekijk het onderzoek naar de lezersvraag over Klaas Klazes Schoustra.
1888-1889: conflict in de kerkelijke gemeente
Sijbrandaburen, Terzool en Poppingawier vormden samen één hervormde gemeente. In november 1888 besprak de kerkenraad dat twee gemeenteleden hun kinderen in de Dolerende kerk van Gauw hadden laten dopen. De kerkenraad noemde dit een "daad van revolutie" en riep hen ter verantwoording. Ze kwamen niet opdagen en verloren daarop hun lidmaatschap van de hervormde kerk.
Op 11 augustus 1889 werd voor Sijbrandaburen, Terzool en Poppingawier een Nederduitsche Gereformeerde Kerk (doleerende) gevormd. Het kerkgebouw stond in Terzool. De gebeurtenis verdeelde dus een kerkelijke gemeente die uit drie dorpen bestond.
1891: boeren beginnen samen een zuivelfabriek
Op 25 mei 1891 werd de coöperatieve zuivelfabriek De Lege Geaen opgericht. Arts W.H. Beekhuis en de veehouders D.H. Kiestra en H.S. Holster gingen bij boeren langs om deelname te vragen. Niet iedereen wilde meteen meedoen. Sommige boeren waren bang dat ze zonder de melk thuis hun kalveren moeilijker konden opfokken. Toch kwam de fabriek er, aan de Aesgewei en de vaart.
Wat is nog zichtbaar?
- De kerk uit 1872 aan It Lange Ein, met de klok uit 1540.
- De houten ophaalbrug uit 1865 over de Sibrandabuorster Feart.
- De lintvormige bebouwing langs Aesgewei en It Lange Ein die in de 19de eeuw sterk groeide.
- De ligging van de voormalige zuivelfabriek aan Aesgewei 2 bij de vaart.
Sijbrandaburen door de eeuwen heen
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.