Palinghandel van Gaastmeer en Heeg naar Londen
Vanuit de Friese meren ontstond een uitzonderlijke internationale handel in levende paling. Gaastmeer en later Heeg waren belangrijke centra. Vissers leverden aal aan handelaren, knechten hielden de voorraad levend en bemanningen voeren met speciale palingaken naar Londen.
Aan kades en opslagplaatsen werd vis verzameld voor verdere handel.
1732: begin in Gaastmeer
Volgens de plaatselijke geschiedschrijving begon de familie Visser in 1732 in Gaastmeer met de handel op Londen. Het bedrijf groeide. Rond 1800 voeren vanuit Gaastmeer drie palingaken zes tot acht keer per jaar naar Engeland. Per reis ging gemiddeld ongeveer 15.000 pond levende paling mee.
Waarom moest de paling blijven leven?
Paling was waardevoller wanneer hij levend op de markt aankwam. De schepen hadden daarom een bun: een doorstroomde ruimte in het schip waarin water naar binnen kon en de vis tijdens de reis in leven bleef. Ook in Friesland werd de voorraad in geschikt water bewaard voordat een schip vertrok.
Heeg groeit uit tot hoofdplaats
De handel breidde zich uit naar Heeg en Workum. Rond de havens ontstond werk voor schippers, vissers, timmerlieden, zeilmakers en leveranciers. De palinghandel werd daarmee meer dan visserij alleen: het was ook scheepvaart, opslag, reparatie en internationale handel.
1890: vorst maakt in één nacht kapitaal waardeloos
De winter van 1890 maakte duidelijk hoe kwetsbaar het bedrijf was. De hele voorraad van W. en A. Visser Zonen die in Heeg lag opgeslagen vroor dood. In Gaastmeer bleef de voorraad in leven. In Workum ging eveneens veel paling verloren. Kranten berichtten dat duizenden ponden dode paling deels aan armen werden weggegeven en deels alsnog naar Londen gingen.
1897: Gaastmeer en Heeg worden één bedrijf
Aan het einde van 1897 meldde de Leeuwarder Courant dat de Gaastmeerder palinghandel was verkocht aan W. en A. Visser Zonen in Heeg. Daarmee werden de twee kantoren samengevoegd. Scheepsberichten uit 1897 en 1898 laten zien dat palingaken daarna nog steeds regelmatig tussen Friesland en Londen voeren.
Een dorp keek verder dan het meer
Voor gezinnen in Heeg en Gaastmeer lag Londen niet alleen in verhalen. Vader, zoon, broer of buurman kon weken op reis zijn. Geld, nieuws en goederen kwamen via de schepen terug. De palinghandel verbond het dagelijkse leven in kleine Friese waterdorpen rechtstreeks met de Theems.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.