1738: Berent van Hattum schrijft aan Adriaantje van Wassenaar
Na de mislukte uitbraakpoging van 8 april 1738 schreef de negentienjarige Berent van Hattum een brief aan Adriaantje van Wassenaar, die eveneens in het Leeuwarder tuchthuis verbleef. Hij sprak over het mislukte plan, zijn verhoor, de mannen die het verbond hadden ondertekend en hun verhouding. Zijn brief is in de ik-vorm geschreven. Die vorm is in de hertaling behouden.
De onderstaande oorspronkelijke tekst is overgenomen uit de openbaar gepubliceerde transcriptie. Daarin ontbreekt na "want" een stuk, aangegeven met vier punten. Ook is één woord in de beschrijving van het gevangenisgebouw niet goed te duiden. Ik heb de ontbrekende woorden niet ingevuld.
Moderne Nederlandse hertaling van de brief
Waarde lief,
Ik schrijf je dit om je te laten weten dat je troost moet zoeken in mijn ongeluk. Ik moet dit zelf geduldig dragen. Het doet ons verdriet dat deze veldslag mislukt is, want het heeft ons niet aan moed ontbroken.
We hebben wel drie pogingen ondernomen, van alle kanten van het voorwerk van het regiment, maar het was niet te overwinnen. En als het werk daarachter net zo stevig is als het huis, dan wordt het een zware belegering.
Ik ben gisteren verhoord. De regenten hebben mij moed ingesproken. Ze zeggen dat ze vanwege mijn familie en mijzelf alles zullen proberen wat mogelijk is. Want [...]
Mijn lief, je moet weten dat ik tot mijn verdriet de eerste ben geweest die Nol vastgreep en overmeesterde. Maar er staat niet alleen mij kwaad te wachten, ook de anderen. Wij hebben namelijk een brief opgesteld waarop wij onze handtekeningen hebben gezet. Daardoor zijn ook de anderen erbij betrokken.
Wij kunnen niet anders doen dan ons troosten en blijven hopen op een goede afloop. Ik haast me en blijf jouw beminde, trouwe lief, tot de dood.
Baarnt van Hattum
Jij noemt mij je beminde lief. Ik zou van harte willen dat je dat werkelijk meende. Dan zou ik mij gelukkig achten. Dit is genoeg gezegd, als je het begrijpt.
Berent gebruikt woorden uit de oorlogvoering om de vluchtpoging te beschrijven. Hij vergelijkt deuren en afgrendelingen met een versterking die men tijdens een beleg probeert te veroveren. Het woord "Nol" in de brief is niet zeker geïdentificeerd; het is daarom ook in de hertaling blijven staan.
Oorspronkelijke brieftekst volgens de gepubliceerde transcriptie
Waarde Lief
Dit dient om u te laten weeten alsdat gij u moet troosten in mijn ongeval ik moet mijn daarin geduldig in draagen dat deese veltslag is mislukt dat doet ons leet want het heeft ons an geen moet ontbrooken wij hebben tot drie togten op alle kanten van het voorbuirg van het hare loggiment gedaan maar tis onverwinnelijk en so het voorburg daar agter so vast is als huis soo salt een zwaare belegering zijn ik ben gisteren verhoort de regenten hebben mijn moet gegeven en seggen alsdat sij om mijn fammielije en om mijn persoon al sullen teweeg brengen wat maar doennelijk is want ....
mijn liefmoet weeten als dat ik tot mijn leetweesen de eerste ben geweest die nol heeft aangevat en hem heeft bedwongen dog hier is voor mijn alleen geen quaat te wagte maar ok voor de andere want wij hebben een brief opgemaakt daar wij onse hant hebben ondergetijkent die daar maar handaadig in is soo dat wij niet kunne doen als ons trooste en lieve op goede hoop met grooten haast verblijve ik mijne beminde lief en getrouwe lief tot den doot.
Baarnt van Hattum
Gij noemt mijn beminde lief ik wenste van harten dat gij het meenden dan sou ik mijn gelukkig agte dit zij u genoeg gesijt als verstant heb.
Wat Berent in de brief zelf vertelde
De "brief" die Berent noemt en die door meerdere mannen werd ondertekend, was het schriftelijke gevangenenverbond. Hij schreef dat hij de dag vóór het schrijven was verhoord. De transcriptie vermeldt niet op welke dag zijn brief precies is geschreven. Daarom is de brief op 1738 gedateerd en niet op een bedachte kalenderdag.
De index van het Hof van Friesland vermeldt Berent, afkomstig uit Rotterdam, bij een vonnis van 4 februari 1738 (dossier 1792) en opnieuw bij het vonnis van 26 april 1738 (dossier 1802). De brief vertelt niet wat later van Berent of Adriaantje is geworden. Het gedetailleerde verloop van de uitbraakpoging en de negen veroordeelden staat op de hoofdverhaalpagina.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.