1738: de schriftelijke afspraak van negen gevangenen in Leeuwarden
In het voorjaar van 1738 schreven negen mannen in het provinciale tuchthuis van Leeuwarden een afspraak over hun vluchtplan. Berent van Hattum stelde de tekst op. Het bewaard gebleven afschrift noemt alle negen mannen. Hun plan werd op 8 april 1738 geprobeerd en mislukte. Het volledige verhaal van de uitbraakpoging staat op de bijbehorende pagina.
De hier gepubliceerde historische tekst is afkomstig uit een openbare transcriptie van de overeenkomst. De transcriptie laat na het afnemen van de sleutels een gedeelte weg. Die ontbrekende passage kan niet worden vertaald.
Moderne Nederlandse hertaling van de overgeleverde tekst
Wij, de ondergetekenden, die elkaar trouw hebben gezworen, verklaren dat wij onderling met inzet van ons leven hebben afgesproken om bij de eerste gelegenheid die zich voordoet, de knecht van onze gevangenis te overmeesteren en hem de sleutels af te nemen zodra [...]
Ook zweren en beloven wij elkaar te helpen totdat de laatste man van onze medestanders uit de gevangenis is. Daarna zullen wij trouw bij elkaar blijven, totdat wij ons buiten alle gevaar bevinden.
Dit hebben wij samen besloten en met onze eigen hand ondertekend.
De ondertekenaars waren Tecke Brantes (Taeke Brantjes), Sicke Alberts, Berent van Hattum, Fokke Annes, Bartel Kerker, Hans Dirks, Kornelis Arents, Sjoecke Johannes en Anders Everts. De schrijfwijzen zijn overgenomen uit de gepubliceerde transcriptie. De volgorde en spelling verschillen van de negentiende- en twintigste-eeuwse indexen.
Oorspronkelijke tekst uit 1738, volgens de gepubliceerde transcriptie
"Wij ondergeschrevenne en zaam geswoorne bekenne met malkaer over lijt en dier gesworen te hebben om met de eerste ockasie die ons zal koomen te praessentere de knegt van ons gevankenis te overweldig ge en hem de sleutels te ontnemen zodra ..."
"Als ook zoo zweerre en beloove wij over malkaar onderstand te doen tot dat de laaste man van onse medestanders uijt de gefanknis sal sijn en dan getrouw bij malkaar te blijven tot dat wij uijt alle prijkei en gevaar ons reekkenne te zijn dit bij ons beslootten en van ons ijgen handen onder teekken als volgt"
De laatste woorden vormen de afsluiting van het verbond. Bij het onderzoek kwamen de negen namen als ondertekenaars terug; het Hof veroordeelde hen afzonderlijk op 26 april 1738, dossiers 1802-1810.
De handtekeningen en de gevolgen
Taeke Brantjes ondertekende als eerste. Andries Everts was ook ondertekenaar, maar verklaarde na de mislukking dat hij onder druk had getekend. Hij deed niet mee aan het geweld bij de uitbraak en kreeg daarom volgens de gepubliceerde strafbeschrijving een lichtere lijfstraf dan de anderen.
Een foto van het gepubliceerde document staat bij de transcriptie van Het verbond der tuchtelingen. Die reproductie is de bron van de hierboven overgenomen oorspronkelijke tekst. De volledige oorspronkelijke archiefscan is niet onafhankelijk gecontroleerd.
Verhalen over de gevangenen
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.