Sicke Oeges
(ca. 1665/1666 - 1707)
Pietje Willems
(? - ?)

Jeugd en familie

Sicke Oeges was een zoon van Oege Sybrens en Grytje Gerardi. Op 12 april 1676 werd hij samen met vijf broers en zusters genoemd bij de verdeling van de moederlijke goederen. In de akte was hij tien jaar oud, of volgens de oude formulering in zijn elfde levensjaar. Zijn geboorte kan daardoor vrij nauwkeurig rond 1665 of 1666 worden geplaatst.

Zijn moeder was vóór april 1676 overleden. De akte noemt onder de kinderen Joucke, Gerardus, Jan, Albert, Sicke en Antie Oeges. Vader Oege Sybrens trad op bij de verdeling en voor de minderjarige kinderen werd een curator benoemd. Een doopinschrijving van Sicke is nog niet gevonden, zodat zijn precieze geboorteplaats onbekend blijft. Hempens is wel een belangrijke plaats in zijn jeugd en latere leven.

Eerste huwelijk en verlies van vrouw en kind

Sicke was vóór zijn huwelijk met Pietje Willems al getrouwd. De naam van zijn eerste vrouw is niet gevonden. Uit dit huwelijk is één kind bekend: Oege, gedoopt op 9 juni 1695 in Hempens.

Het Genealogysk Jierboek 1973 vermeldt dat de eerste vrouw in 1695 overleed en dat Oege in 1695 of 1696 stierf. Daarbij wordt verwezen naar de kerkvoogdijrekening van Hempens uit 1696. Daarin werd geld ontvangen van Sicke voor de doodskisten van zijn vrouw en kind. De rekening bewijst dus dat beiden toen waren overleden, maar geeft in de hier beschikbare samenvatting geen afzonderlijke overlijdensdata. De eerdere formulering dat Oege nog in dezelfde maand als zijn doop overleed, is daarom te stellig.

Een trouwinschrijving van dit eerste huwelijk is niet gevonden. Het trouwregister van Hempens begint in 1693. Het huwelijk kan daarom vóór 1693 of in een andere kerkelijke gemeente zijn gesloten, maar dat is nog niet vastgesteld.

Huwelijk met Pietje Willems

Op 9 februari 1696 trouwde Sicke in Hempens met Pietje Willems. De bevestiging van het huwelijk staat in het trouwregister van Hempens en Teerns en ook in het Leeuwarder trouwregister. Uit zijn leeftijd in 1676 volgt dat Sicke bij dit huwelijk ongeveer 29 of 30 jaar oud was.

Van Pietje zijn haar geboortejaar, geboorteplaats en ouders nog niet vastgesteld. Haar leeftijd bij het huwelijk kan daarom niet verantwoord worden berekend. Zij was in ieder geval nog in de vruchtbare leeftijd, want zij kreeg met Sicke kinderen tot januari 1707 en waarschijnlijk in een later huwelijk nog een zoon in 1711.

Sicke en Pietje kregen zes bekende kinderen. Oege werd op 8 november 1696 gedoopt, Tjerk op 17 juli 1698, Albert op 20 november 1700, Grietje op 22 oktober 1702, Willem op 7 december 1704 en een tweede Grietje op 23 januari 1707. Alle dopen staan in het doopboek van Hempens en Teerns.

Het Genealogysk Jierboek 1973 geeft voor de eerste Grietje 22 oktober 1703. De geïndexeerde doopinschrijving geeft echter 22 oktober 1702. Voor deze pagina is daarom de datum uit het doopregister gevolgd. Omdat in 1707 opnieuw een dochter Grietje werd genoemd, is het waarschijnlijk dat de eerste Grietje vóór januari 1707 was overleden. Een begraafinschrijving is nog niet gevonden.

Boer en meier te Hempens

Sicke leefde niet alleen van het onderwijs. Het Genealogysk Jierboek noemt hem boer, meier, ontvanger en schoolmeester. In het stemkohier van 1698 staat hij als gebruiker van Hempens stem 1 en stem 12. Beide plaatsen waren eigendom van jonkheer Duco Gerrolt Burmania. Sicke was dus gebruiker of meier van deze boerenplaatsen; uit het stemkohier volgt niet dat hij de grond zelf bezat.

Dat hij twee stemdragende plaatsen gebruikte, laat zien dat het boerenbedrijf een belangrijk deel van zijn bestaan vormde. Hoeveel land bij beide plaatsen hoorde, hoeveel vee hij hield en of hij op één van beide plaatsen woonde, is nog niet vastgesteld.

Schoolmeester in een opnieuw gestichte dorpsschool

De schoolgeschiedenis van Hempens maakt Sickes werk als schoolmeester extra interessant. In 1590 was Zijtse Meinarts schoolmeester in het dorp; in 1606 was hij dat nog. In 1610 kregen de inwoners van Hempens steun van de Staten van Friesland voor hun schoolmeester. Daarna lijkt de school gedurende een groot deel van de zeventiende eeuw te zijn verdwenen.

Rond 1690 werd in Hempens opnieuw een school gesticht. De kleine kerkelijke gemeente kreeg daarbij hulp van andere dorpen. Roordahuizum betaalde in 1690 drie gulden voor de nieuw gestichte school. In 1691 schonk de kerk van Makkum een zilveren dukaton voor de bouw van een school en schoolmeestershuis en in 1693 gaf Mantgum twaalf caroligulden voor het schoolmeestershuis. In die tijd waren school en woning vaak in hetzelfde gebouw ondergebracht.

In 1695 verschijnt Sicke als schooldienaar van Hempens. De kerk ontving dat jaar van hem huur voor vier pondemaat en voor nog eens drie pondemaat land. Een register van de kerkelanden uit 1696 vermeldt daarnaast dat vier pondemaat miedland ten westen van de kerk door Sicke als schooldienaar werd gebruikt en vrij van belasting was. De stukken maken duidelijk dat het schoolmeesterschap en het gebruik van land nauw met elkaar verbonden waren. Of de vier pondemaat uit 1696 dezelfde grond was als een deel van de in 1695 genoemde huurpercelen, is niet vastgesteld.

Sicke is in de nu bekende bronnen de eerste met naam genoemde schooldienaar na de herstichting van de school rond 1690. Daarmee kan hij tot de eerste generatie schoolmeesters van de heropgerichte dorpsschool hebben behoord. Dat hij letterlijk de eerste schoolmeester na de herstichting was, is nog niet bewezen.

Impressie van een schoolmeester aan het werk in een Friese dorpsschool rond 1680. De afbeelding geeft een beeld van het eenvoudige dorpsonderwijs in deze periode; het is geen afbeelding van Sicke Oeges zelf.

Van Hempens naar Oude Miede en Suawoude

In 1698 gebruikte Sicke nog twee plaatsen in Hempens. Het Genealogysk Jierboek vermeldt hem in 1701 als meier van Suawoude nummer 19. In 1703 woonde hij volgens later verzamelde archiefverwijzingen te Suawoude en trad hij als curator op voor kinderen uit zijn familiekring.

Een lidmatenlijst van Hempens en Teerns uit de periode 1705-1738 noemt "Sikke Oeges en Pytje zijn huisvrouw" bij Oude Miede en vermeldt daarbij dat Sicke was overleden. Oude Miede was geen afzonderlijk dorp, maar een laaggelegen weide- en hooilandgebied tussen onder meer Hempens, Suawoude en Tietjerk. Latere bronnen noemen bijvoorbeeld iemand die in 1725 in "Suawoude (Oude Miede)" werd geboren en in Hempens werd gedoopt. Daardoor zijn Sickes vermeldingen bij Suawoude en de blijvende kerkelijke band met Hempens goed met elkaar te verenigen.

Overlijden van Sicke

Sicke overleed volgens het Genealogysk Jierboek in februari 1707 te Suawoude. Omdat hij in april 1676 tien jaar oud was, was hij bij zijn overlijden ongeveer 40 of 41 jaar. Zijn huwelijk met Pietje had toen bijna elf jaar geduurd.

De jongste dochter Grietje was nog maar enkele weken oud. Oege was tien jaar, Tjerk acht, Albert zes en Willem twee. De eerste Grietje was waarschijnlijk al overleden. Pietje bleef dus achter met een jong gezin.

Pietje na 1707

Het Genealogysk Jierboek vermeldt dat Pietje na Sickes dood hertrouwde met Jan Pieters. De trouwinschrijving van dit tweede huwelijk is nog niet teruggevonden. Wel werd op 15 november 1711 in Hempens en Teerns Pytter gedoopt, zoon van Jan Pytters en Pytje Willems. Naam, plaats en tijd passen goed bij het door Hempenius genoemde tweede huwelijk en vormen daarvoor aanvullende steun.

Een Pytje Willems werd in 1740 als lidmaat in Hempens en Teerns ingeschreven en kwam toen uit Oudkerk. Het kan dezelfde Pietje zijn, maar de inschrijving noemt geen echtgenoot en bewijst de identiteit daarom niet. Als het wel om haar gaat, leefde Pietje in 1740 nog.

In het doopboek van Oudkerk komt in dezelfde periode ook een Jan Pyters voor die daar in 1708, 1711, 1713, 1715 en 1719 als vader wordt genoemd. Die vermeldingen mogen niet zonder meer aan Pietjes tweede echtgenoot worden gekoppeld. Op 22 november 1711 liet deze Jan Pyters in Oudkerk een Sipke dopen, slechts een week nadat Jan Pytters en Pytje Willems in Hempens zoon Pytter lieten dopen. Het gaat daarom vrijwel zeker om een naamgenoot of om een andere gezinskring.

Levensloop van Sicke Oeges en Pietje Willems

ca. 1665/1666	Sicke wordt geboren als zoon van Oege Sybrens en Grytje Gerardi.
1676	Sicke is tien jaar oud en wordt genoemd bij de verdeling van de moederlijke goederen.
vóór 1695	Sicke trouwt met een nog onbekende eerste vrouw.
1695	Zoon Oege wordt in Hempens gedoopt. Sicke wordt als schooldienaar genoemd. Zijn eerste vrouw en het kind overlijden uiterlijk in 1695/1696.
1696	Sicke trouwt op 9 februari met Pietje Willems. Hij is dan ongeveer 29 of 30 jaar.
1696-1707	Sicke en Pietje krijgen zes bekende kinderen.
1698	Sicke gebruikt Hempens stem 1 en 12 als meier.
1701	Sicke wordt genoemd als meier van Suawoude nummer 19.
1703	Sicke woont te Suawoude en treedt op als curator.
1707	Dochter Grietje wordt in januari gedoopt. Sicke overlijdt in februari te Suawoude, ongeveer 40 of 41 jaar oud.
na 1707	Pietje hertrouwt volgens genealogisch onderzoek met Jan Pieters.
1711	Jan Pytters en Pytje Willems laten zoon Pytter dopen in Hempens en Teerns.
1740	Mogelijk dezelfde Pytje Willems komt vanuit Oudkerk naar de hervormde gemeente Hempens en Teerns.

Nog uit te zoeken

• De precieze geboorteplaats en doopinschrijving van Sicke.
• De naam van Sickes eerste vrouw en de inschrijving van hun huwelijk.
• De precieze overlijdensdata van zijn eerste vrouw en hun zoon Oege.
• De ouders, geboorteplaats en het geboortejaar van Pietje Willems.
• De trouwinschrijving van Pietje Willems en Jan Pieters/Pytters.
• Of de Pytje Willems die in 1740 uit Oudkerk kwam dezelfde vrouw is.
• De precieze ligging en omvang van Hempens stem 1 en 12 en Suawoude nummer 19.
• Welke ontvangstersfunctie Sicke precies vervulde.
• Originele akten met een handtekening of huismerk van Sicke of Pietje.