Oege Sikkes
(1696 - vóór 1767)
Sytske Jans
(1702 - 1736/1741)
Aatje Freerks
(ca. 1713 - ?)

Jeugd van Oege

Oege Sikkes werd op 8 november 1696 in Hempens gedoopt. Hij was een zoon van Sicke Oeges en Pietje Willems. Zijn vader was boer en schooldienaar in Hempens en overleed in februari 1707 te Suawoude. Oege was toen tien jaar oud. Voor de jeugd van Oege zijn Hempens, Oude Miede en Suawoude de plaatsen die in de bronnen rond zijn ouderlijk gezin terugkeren.

Sytske Jans uit Warstiens

De verzameling Nieuwland noemt Sytske Jans als dochter van Jan IJsbrands en Trijntje Ruurds en vermeldt dat zij omstreeks 9 april 1702 in de kerkelijke gemeente Warga en omgeving werd gedoopt. Dezelfde verzameling noemt Wytse Jans, gedoopt omstreeks 14 oktober 1688, als haar broer. In 1737 woonde Wytse te Warstiens. Bij zowel Sytske als Wytse wordt verwezen naar TIE S19, folio 156. Dat maakt de familiekoppeling sterk, maar de oorspronkelijke akte uit 1737 is voor deze pagina nog niet rechtstreeks gecontroleerd.

Huwelijk met Sytske

Oege trouwde in 1724 met Sytske Jans. Bij de kerkelijke registratie van 30 mei 1724 was Oege afkomstig uit Suawoude en Sytske uit Warstiens. Oege was toen 27 jaar; als Sytskes doopdatum uit de verzameling Nieuwland juist is, was zij ongeveer 22 jaar.

Hun eerste bekende kind, Trijntje, werd op 2 december 1725 gedoopt in de hervormde gemeente Warga, Wartena en Warstiens. Zoon Sikke werd op 23 februari 1727 gedoopt in de hervormde gemeente Suawoude en Tietjerk. In die doopinschrijving staan Oege Sikkes en Sytske Jans beiden als ouders vermeld.

Tietjerk, Hempens en Giekerk

De bronnen geven in deze jaren niet één eenvoudige verhuislijn. In 1728 was Oege gebruiker van Tietjerk stem nummer 34. Burgemeester Gerard Radijs was eigenaar. Oege gebruikte de plaats dus als meier of gebruiker; het stemkohier bewijst niet dat hij eigenaar was.

In hetzelfde jaar werden Oege en Sytske in het lidmatenregister van Oenkerk, Giekerk en Wijns ingeschreven met de vermelding dat zij uit Hempens kwamen. Kerkelijke aansluiting, woonplaats en het gebruik van land of een boerderij vielen dus niet altijd precies samen. Rond 1730 wordt een zoon Feits of Feite in Hempens geplaatst, maar juist voor dit kind ontbreekt nog een rechtstreeks gecontroleerde doopinschrijving.

Op 1 november 1733 werd zoon Jan in Hempens gedoopt. De geïndexeerde inschrijving noemt Oege Sikkes als vader. De verzameling Nieuwland vermeldt dat het gezin omstreeks 1733 met attestatie van Hempens naar Giekerk kwam. Op 26 augustus 1736 werd daar dochter Pyttje gedoopt, met Oege Sickes en Sytske Jans als ouders.

Het overlijden van Sytske

De doop van Pyttje op 26 augustus 1736 is het laatste rechtstreeks gecontroleerde moment waarop Sytske nog als moeder wordt genoemd. Oege hertrouwde op 17 september 1741. Sytske moet daarom tussen 26 augustus 1736 en 17 september 1741 zijn overleden. De oudere formulering dat zij omstreeks 1739 overleed, is te precies en is daarom vervallen.

Oege trouwt met Aatje Freerks

Op 17 september 1741 werd in Giekerk het huwelijk van Oege Sikkes en Aatje Freerks bevestigd. Zowel bruidegom als bruid werd toen als wonend te Giekerk vermeld. Oege was 44 jaar. Aatjes exacte geboortejaar is niet bekend, maar in een getuigenverklaring uit 1773 werd zij ongeveer zestig jaar oud genoemd. Haar geboorte kan daardoor voorlopig rond 1713 worden geplaatst; bij haar huwelijk was zij dan ongeveer 28 jaar.

Hun eerste bekende zoon Sydze werd op 1 oktober 1742 in Giekerk geboren en op 21 oktober gedoopt. Hette werd daar op 18 april 1745 geboren en een dag later gedoopt. Aatje wordt in een lidmatenregister genoemd als iemand die tussen 1729 en 1753 belijdenis had gedaan. De latere samenvatting van Nieuwland plaatst die belijdenis omstreeks 1745, maar de rechtstreeks ontsloten registratie geeft alleen die ruimere periode.

Boer, gebruiker en later arbeider

Oege wordt in de verzameling Nieuwland eerst als boer en later als arbeider aangeduid. Het stemkohier van 1728 laat zien dat hij gebruiker was van Tietjerk stem 34, terwijl Gerard Radijs eigenaar was. In 1744 wordt Oege in Giekerk vermeld in een telling met zeven personen in het huishouden. Daarbij werd £ 1 toegezegd.

In 1748 was Oege hoofdbewoner van Tietjerk nummer 24. Bij het huis staat dat het in 1743 op een "koud steed" was gebouwd. In het Fries betekende een huis bouwen op een koud steed dat het op een plek werd gebouwd waar voordien geen huis had gestaan. De bron zegt niet dat Oege het huis zelf bouwde of bezat; alleen dat hij er in 1748 hoofdbewoner was.

Het quotisatiekohier van 1749 geeft een concreet beeld van de financiële situatie. Het huishouden telde twee volwassenen en vier kinderen en kreeg een aanslag van £ 14:17:-. Oege wordt daarbij omschreven als een "sober gesel" die de kost ternauwernood kon winnen. Samen met de latere aanduiding als arbeider wijst dat op een verslechterde economische positie. Waardoor die ontstond, blijkt niet uit de nu bekende bronnen.

Verhuizingen tussen 1750 en 1753

In 1750 werden Oege en Aatje als lidmaten te Tietjerk ingeschreven, afkomstig uit Oenkerk. In hetzelfde jaar werd dochter Baukje op 7 juni in de hervormde gemeente Suawoude en Tietjerk gedoopt. In 1751 staan Oege en Attie nog als lidmaten te Tietjerk vermeld, maar met de aantekening dat zij waren vertrokken. Dochter Geertje werd op 29 augustus 1751 in dezelfde kerkelijke gemeente gedoopt.

Volgens het speciekohier vertrok Oege in 1752 van Tietjerk nummer 24 naar Wartena. In 1753 werden Oege en Aatje vervolgens weer bij Oenkerk, Giekerk en Wijns ingeschreven, afkomstig uit Suawoude/Tietjerk. De registraties volgen verschillende administratieve en kerkelijke momenten. Wartena lijkt daardoor een korte tussenfase te zijn geweest, maar een exacte verhuisdag kan niet uit deze gegevens worden afgeleid.

Overlijden van Oege en het leven van Aatje als weduwe

Een exacte overlijdensinschrijving van Oege is nog niet gevonden. Hij leefde in ieder geval nog in de jaren 1750. In 1767 wordt op Giekerk nummer 42 "de weduwe van Oege Sikkes" als hoofdbewoner genoemd. Oege moet dus vóór dat jaar zijn overleden. Op basis van zijn doopdatum was hij bij overlijden tussen ongeveer 58 en 70 jaar oud.

De weduwe werd van 1767 tot 1771 op Giekerk nummer 42 vermeld en vanaf 1772 op Oenkerk nummer 14-lk. Zij was gealimenteerd: zij ontving ondersteuning. Een gerechtelijke verklaring uit augustus 1773 noemt haar volledig bij naam als "Attje Freerks, oud ongeveer 60 jaar, weduwe van Oege Sickes te Oenkerk". Daarmee staat vast dat de weduwe in deze registers Aatje Freerks was.

Van 1772 tot 1775 was Jan Reiners volgens het speciekohier eigenaar van Oenkerk 14-lk. Vanaf 1776 was dat Egbert Jacobs. Egbert was in 1774 getrouwd met Grietje Oeges, de dochter van Oege en Aatje. Aatje bleef dus later wonen op een perceel dat eigendom was van haar schoonzoon. De bron bewijst daarmee de eigendoms- en woonrelatie, maar niet wie haar onderhoud betaalde.

Een getuigenverklaring van Aatje in 1773

Op 11 augustus 1773 was Aatje samen met de 19-jarige Otte Wybrens en de 26-jarige Gertje Rinses bezig een voer hooi op een bult buiten het huis te brengen. Zij zagen Pytter Wybrens in de tuin van de weduwe van Minne Minnes met een zak. In die zak zaten bonenpeulen. Aatje verklaarde enkele dagen later voor het gerecht dat zij niet had gezien dat Pytter de bonen zelf plukte; Gertje zei juist dat zij dat wel had gezien. Pytter ontkende de diefstal en gaf een andere lezing van het gebeurde. Aatje zette onder haar verklaring geen geschreven handtekening maar een kruismerk.

De verklaringen noemen ook Gerryt Wybes, meester-timmerman te Oenkerk en echtgenoot van Gertje, de dertienjarige Luitjen Alberts en zijn vader Albert Jans, de weduwe van Klaas Pytters te Giekerk en de weduwe van Minne Minnes. Het stuk geeft daardoor een zeldzaam beeld van de mensen met wie Aatje in haar dagelijkse omgeving te maken had.
Lees het uitgebreide verhaal en alle getuigenverklaringen.

• Lees het uitgebreide verhaal en alle getuigenverklaringen.

De kinderen uit het tweede huwelijk

Sytse Oeges, geboren in 1742, trouwde later met Tetje Gaeles en werd in zijn latere leven als gealimenteerd vermeld. Hette Oeges Hofma, geboren in 1745, werd later boer en woonde onder meer in Oudkerk en Waaxens. Grietje Oeges, gedoopt in 1748, trouwde met Egbert Jacobs. Zij overleed op 1 juli 1817; in haar overlijdensakte worden Oege Sikkes en Attje Freerks opnieuw als haar ouders genoemd. Baukje werd in 1750 gedoopt. Geertje, gedoopt in 1751, trouwde in 1771 met Freerk Sybes en overleed vóór 1778.

Levensloop van Oege Sikkes, Sytske Jans en Aatje Freerks

1696	Oege wordt op 8 november in Hempens gedoopt.
1702	Sytske wordt volgens de verzameling Nieuwland op 9 april in Warga en omgeving gedoopt.
1724	Oege en Sytske trouwen; hij komt uit Suawoude, zij uit Warstiens.
1725-1736	Vijf bekende kinderen uit het eerste huwelijk worden geboren of gedoopt.
1728	Oege gebruikt Tietjerk stem 34; Oege en Sytske worden als lidmaten genoemd, afkomstig uit Hempens.
1733	Zoon Jan wordt in Hempens gedoopt; rond deze tijd gaat het gezin naar Giekerk.
1736	Dochter Pyttje wordt op 26 augustus in Giekerk gedoopt; Sytske leeft dan nog.
1736-1741	Sytske overlijdt.
1741	Oege trouwt op 17 september te Giekerk met Aatje Freerks; beiden wonen daar.
1742-1751	Vijf bekende kinderen uit het tweede huwelijk worden geboren of gedoopt.
1744	Oege wordt te Giekerk vermeld met een huishouden van zeven personen.
1748	Oege is hoofdbewoner van Tietjerk nr. 24.
1749	Het quotisatiekohier omschrijft Oege als iemand die de kost ternauwernood kan winnen.
1750-1751	Oege en Aatje zijn lidmaten te Tietjerk; in 1751 staat bij hen dat zij vertrokken zijn.
1752	Oege vertrekt volgens het speciekohier van Tietjerk naar Wartena.
1753	Oege en Aatje worden weer ingeschreven bij Oenkerk, Giekerk en Wijns.
vóór 1767	Oege overlijdt.
1767-1771	Aatje wordt als weduwe en gealimenteerde hoofdbewoner op Giekerk nr. 42 vermeld.
1772-1800	Aatje wordt in de speciekohieren op Oenkerk 14-lk vermeld.
1773	Aatje legt als ongeveer zestigjarige weduwe een getuigenverklaring af over een voorval met een zak bonen in Oenkerk.

Nog uit te zoeken

• De oorspronkelijke doopinschrijving van Sytske Jans rond 9 april 1702.
• TIE S19, folio 156 uit 1737, om de koppeling van Sytske aan broer Wytse en hun ouders rechtstreeks te controleren.
• De doop- of geboorteinschrijving van Feits/Feite rond 1730.
• De exacte overlijdensdatum en begraafplaats van Sytske tussen augustus 1736 en september 1741.
• De exacte overlijdensdatum van Oege tussen de jaren 1750 en 1767.
• De ouders en precieze geboorteplaats van Aatje Freerks.
• De exacte datum en plaats van Aatjes overlijden; de speciekohieren volgen haar tot 1800, maar dat is geen overlijdensinschrijving.
• De volledige scan en eventuele vervolgstukken van het informatieboek uit augustus 1773, waaronder de uiteindelijke afloop van de zaak tegen Pytter Wybrens.