Vlieland in de 18de eeuw

De geschiedenis van Vlieland in de periode 18de eeuw, met de gebeurtenissen, bewoners en het veranderende eilandlandschap. F. Allan beschreef het eiland en zijn voorgeschiedenis in 1857.

Terwijl West-Vlieland door de zee werd afgebroken, spoelden ook kostbare scheepsladingen op het strand aan.

December 1703: een schip met een kostbare lading

In december 1703 strandde een schip bij West-Vlieland. Bewoners vonden goud, zilver, diamanten en andere goederen uit de lading. Het meenemen daarvan leidde tot een omvangrijke rechtszaak. De schout probeerde de goederen te laten beschermen. In december 1704 kwam een onderzoekscommissie van het Hof van Holland naar het eiland.

Er bleven tientallen verhoren bewaard. De kladverslagen zijn opgesteld terwijl eilanders werden ondervraagd, soms met namen in wisselende spelling en met kruisjes als ondertekening. De oorspronkelijke stukken zijn onderzocht door Anne Doedens en Jan Houter. Hun bevindingen vormen het uitgangspunt voor het artikel over de strandroof van 1703.

West-Vlieland wordt kleiner

West-Vlieland was ooit een dorp met meerdere straten, een kerk, herbergen en inwoners die van zeevaart en visserij leefden. Vanaf de late 17de eeuw nam de kustafslag toe. De zee spoelde strand en duinen weg. In februari 1714 werd de oude kerk verwoest. Een nieuwe kerk, verder landinwaarts gebouwd, ging in november 1727 eveneens verloren.

De laatste erediensten vonden vervolgens plaats in een woonhuis. Gerardus Petten, de laatste predikant van West-Vlieland, vertrok in 1736 naar Huisduinen. Op dat moment stonden volgens latere opgaven nog maar twee huizen van het dorp overeind. In een afzonderlijk artikel staan de gebeurtenissen, de kaarten en de laatste zichtbare resten beschreven.

De weg en het zand

Niet alleen de zee vormde een gevaar. Het droge duinzand stoof soms over paden en erven. Een geografische beschrijving uit 1789, die F. Allan later aanhaalde, noemde als twee bedreigingen: "het water en het zand". Diezelfde beschrijving vertelt een opmerkelijk verhaal over een huis dat na het wegstuiven van een duin weer zichtbaar zou zijn geworden, met tinnen borden en lepels op hun plaats.

Ook de toegang tot Oost-Vlieland veranderde. Geulen verlegden zich, terwijl platen op andere plaatsen aangroeiden. Schepen bleven aangewezen op de juiste waterstand en de kennis van plaatselijke loodsen. Historische kaarten tonen hoe sterk de vaargeulen in dit gebied verschoven.

Oktober 1799: de Lutine vergaat

Op 9 oktober 1799 vertrok de Britse Lutine uit Great Yarmouth met goud en zilver voor Hamburg. In de stormnacht van 9 op 10 oktober verging het fregat op de gevaarlijke gronden tussen Vlieland en Terschelling. Bijna alle opvarenden kwamen om. De laatste reis van de Lutine is afzonderlijk uitgewerkt met het bericht uit 1799 en een in 1860 opgetekende herinnering.

Wat is nog te zien?

• De plek van West-Vlieland is niet meer zichtbaar: die ligt in de zee.
• Oude kaarten en stukken over de strandroof zijn in digitale collecties te vinden.
• De Nicolaaskerk bevat grafstenen, walviskaken en een Tiengebodenbord uit 1737.
• In Museum Tromp's Huys zijn voorwerpen en kaarten uit het maritieme verleden te zien.

Verhalen uit dezelfde periode

Vlieland in de 17de eeuw

West-Vlieland 1703-1704

West-Vlieland 1714-1736

De Lutine bij Vlieland in 1799

Rechtspraak en verwante zaken

Rechtspraak op Vlieland vóór 1811

Het vonnis tegen loodsen, 1779

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.