Claas van den Dool en Neeltje Kersbergen gewogen in Oudewater (1729)

Geruchten dat iemand een heks was, konden gevaarlijk zijn. Ze konden leiden tot uitsluiting, bedreiging en geweld. In eerdere eeuwen hadden beschuldigingen van toverij ook tot doodvonnissen geleid. Claas van den Dool en zijn zwangere vrouw Neeltje Kersbergen lieten zich in 1729 in Oudewater wegen. Zij vroegen een officieel bewijs dat hun gewicht bij hun lichaam paste, om zich tegen beschuldigingen van toverij te kunnen verweren. Dit Hollandse stuk is een weegcertificaat, geen Fries strafvonnis.

Het verzoek van Claas en Neeltje

Wij, burgemeesters, schepenen en raden van de stad Oudewater in Holland, maken dit bekend en verklaren het op verzoek van Claas Ariens van den Dool en Neeltje Kersbergen, man en vrouw, die op den Dool onder Meerkerk wonen.

Claas is geboren in Noordeloos en ongeveer 37 jaar oud. Hij is vrij kort en wat tenger, met blauwe ogen en donkerbruine huid en haar. Neeltje is geboren in Lakerveld en ongeveer 31 jaar oud. Zij is middelgroot, hoogzwanger, heeft een bruine huid en blauwe ogen.

De verklaring van de schepenen en de waagmeester

Vandaag verschenen voor ons Dirk van den Lee en Gerrit Ingen van Liesveld, schepenen van deze stad, en Jan Recante, beëdigd waagmeester. Op verzoek van het echtpaar verklaarden zij dat het volgende waar en juist was.

Op uitdrukkelijk verzoek van Claas en Neeltje heeft waagmeester Jan Recante Claas vandaag gewogen op de stadswaag. Daarbij waren de schepenen en andere aanzienlijke personen aanwezig. Hij gebruikte de gewone balans en de juiste Trooise gewichten, zoals die altijd op de stadswaag worden gebruikt.

Gerechtsbode Philip van der Werff had verklaard dat hij Claas had ontkleed. Schoenen, kousen en alle kleren waren uitgetrokken. Claas droeg alleen zijn hemd en had geen extra gewicht bij zich. Zijn gewicht bedroeg 122 Trooise ponden.

Neeltje wordt gewogen

Neeltje Ariens Kersbergen werd op dezelfde manier gewogen. De stadsvroedvrouw Jacomyntje Aaerts Dekker verklaarde dat zij Neeltje had ontkleed en haar schoenen en kousen had uitgetrokken. Neeltje was alleen bedekt met haar hemd en een zwarte omslagdoek die over haar blote lichaam hing. Haar haar hing los om haar hoofd. Zij had geen extra gewicht bij zich. Haar gewicht bedroeg 110 Trooise ponden.

Het certificaat van 21 juni 1729

Wij verklaren dat deze gewichten zeer goed overeenkwamen met de natuurlijke lichaamsverhoudingen van beiden. Zij vroegen ons om openbare brieven die dit bevestigden, om die te gebruiken waar dat nodig was. Dat konden en wilden wij hun niet weigeren.

Alles is zonder bedrog gebeurd. Als bewijs van de waarheid hebben wij deze verklaring bekrachtigd met ons stadszegel en de handtekening van onze secretaris, op 21 juni 1729.

De kosten van een weging wegens een beschuldiging van toverij

• Schepenen: 1 gulden en 16 stuivers.
• Secretaris: 2 gulden en 18 stuivers.
• Bode: 12 stuivers.
• Waagmeester: 12 stuivers.
• Vroedvrouw: 12 stuivers.
• Totaal: 6 gulden en 10 stuivers.

Een eerdere Hollandse zaak met een andere afloop is die van Marrigje Arjens in Schoonhoven (1591). Zij werd wegens vermeende toverij veroordeeld tot wurging en verbranding van haar lichaam.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.