Fokeltje Jakobs vertelt over de kerstvloed van 1717
Fokeltje Jakobs was ongeveer 22 jaar toen in de kerstnacht van 1717 de zware stormvloed Noord-Nederland trof. Zij woonde met haar moeder Antje Dirk Arjens en haar vier jaar jongere broer Cornelis in Sint-Jacobiparochie. Fokeltje was geboren op een boerderij in het Nieuw Bildt.
Haar vader Jakob Jans Kuiken was boer en was eerder ontvanger van de dijkgelden in Sint-Jacobiparochie geweest. Dat betekende niet dat hij geld voor zichzelf ontving. Hij inde de heffingen die grondeigenaren en gebruikers moesten betalen voor dijkbeheer en dijkonderhoud.
Kerstnacht 1717: de ramp gebeurde dichtbij
Fokeltje schreef niet alleen over een ramp waarvan zij via de krant hoorde. Het Nieuw Bildt werd in haar eigen omgeving door een dijkdoorbraak getroffen. Op de Bildtpollen verdronken drie of vier mensen en ook vee ging verloren. Fokeltje, haar moeder en haar broer woonden op dat moment nog samen in Sint-Jacobiparochie.
De ontregeling was ook in het dorp merkbaar. De kerstpreek in Sint-Jacobiparochie werd twee dagen uitgesteld. Later hield de provincie een afzonderlijke biddag. De watersnood maakte volgens de bewaard gebleven levensbeschrijving grote indruk op de gelovige Fokeltje.
Overstroming rond 1800.
Begin 1718: Fokeltje maakt er een lied van
Fokeltje kon niet of slechts gebrekkig lezen en schrijven, maar zij had volgens haar biograaf taalgevoel en was muzikaal. Haar broer Cornelis schreef begin 1718 voor haar een lied van elf coupletten op. De titel luidt "Een droevig verhaal van die ongemeene hooge watersnood". Het werd gezongen op de melodie van "O Holland schoon gij leeft in vrede".
"'t Zeewater het door al het landt ..."
Fokeltje Jakobs, begin 1718.
In het derde couplet vertelt zij dat het zeewater overal dijken heeft verscheurd. Vervolgens verwijst zij nadrukkelijk naar "die Courant". Ze betreurt de slachtoffers en de schade en sluit het couplet af met de hoop dat God de toestand weer ten goede zal keren.
Wat maakte zij zelf mee en wat kwam uit de krant?
Dat onderscheid is belangrijk. Fokeltje beleefde de ramp wel degelijk in haar eigen omgeving. Zij woonde in Sint-Jacobiparochie toen het Nieuw Bildt overstroomde. De dijkbreuk, de slachtoffers op de Bildtpollen en de uitgestelde kerkdienst waren gebeurtenissen uit haar directe leefwereld.
Maar het lied beschreef een veel grotere ramp. Haar broer Cornelis las de "Opregte Haarlemsche Courant", waarop het gezin volgens de bron was geabonneerd. Daarin stonden berichten over dijkdoorbraken en slachtoffers in Holland, elders in Friesland en in Noord-Duitsland. Fokeltje verwerkte dus haar eigen nabij beleefde watersnood samen met nieuws over gebieden die zij niet zelf had gezien.
Juist daardoor is haar lied interessant: een jonge vrouw uit Sint-Jacobiparochie reageerde op een plaatselijke ramp én probeerde tegelijk te begrijpen hoe groot de watersnood buiten Het Bildt was.
Waterbeheer rond 1750.
Het volledige lied
"Een droevig verhaal van die ongemeene hooge watersnood" telt elf coupletten. Het handschrift wordt bewaard bij Tresoar in het familiearchief Hoogland, toegang 318-19, inventarisnummer 148. In de vrij toegankelijke publicaties over Fokeltje wordt alleen het derde couplet afgedrukt. Het volledige lied is daardoor niet als vrij toegankelijke transcriptie beschikbaar.
Een vrouwelijke stem uit 1717
Het lied bleef bewaard doordat Cornelis de woorden van zijn zus opschreef. Het kwam later in handen van de familie Hoogland en wordt tegenwoordig bij Tresoar bewaard. Daarmee is Fokeltjes tekst een zeldzaam voorbeeld van een vrouwelijke stem uit het vroeg-18de-eeuwse Het Bildt.
Kerk rond 1700.
Wat is er nog te zien?
- De kaarsrechte Oudebildtdijk en Middelweg, die de inrichting van de 16de-eeuwse polder nog volgen.
- De Groate Kerk aan de Oosteinde, gebouwd in 1843-1844 op de plaats van oudere dorpskerken.
- De pastorie uit de 18de eeuw en verschillende 19de-eeuwse panden langs Oudebildtdijk en Zuideinde.
- Het open akkerland dat Sint-Jacobiparochie nog steeds aan alle kanten omringt.
Musea en bezoekerspunten
- De Groate Kerk in Sint-Jacobiparochie.
- Aerden Plaats in Oudebildtzijl, met aandacht voor de geschiedenis van Het Bildt.
- Tresoar in Leeuwarden, met archieven, kranten en familiecollecties over Het Bildt.
- Bildts Aigene voor lokale publicaties, familiearchieven en bronnen over de Bildtse dorpen.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.