12 september 1569: de geuzen komen bij Striep aan land
In de nacht van 11 op 12 september 1569 naderde een groep gewapende watergeuzen de zuidkant van Terschelling. Hun aanvoerder was Jan Jarichsz., een voortvluchtige man die van het eiland afkomstig was. Volgens het historische onderzoek kwamen de mannen omstreeks drie uur in de ochtend via het Koggediep aan land. Het was midden in de omgeving van Midsland, bij de oude nederzetting Striep.
Watergeuzen bij de kust, algemene illustratie rond 1570.
De pastoor en de drost worden aangevallen
Jan Jarichsz. zocht de pastoor van Striep en de drost, de hoge bestuurder van de heerlijkheid, op. De twee mannen werden mishandeld. Volgens het onderzoek werden zij uiteindelijk niet gevangengenomen. Het is niet bekend hoe zij daarna werden verzorgd of waar zij de volgende dagen verbleven.
De Sint-Maartenskerk bij Striep, de pastorie ernaast en het stenen huis dat bekendstond als het kasteel van Aremberg werden in brand gestoken. De aanval raakte daarmee het kerkelijk leven, de woning van de pastoor en het wereldlijke gezag van het eiland.
Geuzengeweld bij een kerk, algemene illustratie van de periode.
De kerk, pastorie en stins
Bij de kerk werd gedoopt, getrouwd en begraven. Een pastorie was de woning en werkplek van de priester. Het kasteel was een stins, een versterkt stenen huis. De precieze bouw en de plaats van het complex kennen we niet. De onderzoekers vermoeden dat het kasteel in de jaren 1529-1533 werd gesticht en dat het op oude kaarten met torens en ommuring werd weergegeven. Hoe nauwkeurig die tekeningen zijn, is onzeker.
In Hoorn stond eveneens een oude kerk. Daar had de abt van het klooster Lidlum het recht om de pastoor te benoemen. Op andere plaatsen op Terschelling gebeurde de benoeming door de inwonersgemeenschappen. De aanvallen op Striep zijn dus niet hetzelfde als het vertrek van alle pastoors van het eiland.
Verandering van de kerk in de late 16de eeuw, algemene illustratie.
Hoe ging de kerkhervorming verder?
De aanval vond plaats tijdens de godsdienstige en militaire onrust van de 16de eeuw. Watergeuzen waren gewapende tegenstanders van het Spaanse gezag, maar deze aanval was ook gericht tegen twee met name genoemde gezagsdragers. Er is geen gecontroleerde brief van de pastoor of een verklaring van een bewoner gevonden waarin diens eigen ervaringen van deze nacht zijn beschreven.
Of de aangevallen pastoor vervolgens op het eiland bleef, vertrok of elders zijn werk hervatte, is in de geraadpleegde bronnen niet vastgesteld. Hetzelfde geldt voor de eventuele kloosterlingen: het benoemingsrecht van de abt van Lidlum bewijst niet dat er in Hoorn zelf een klooster vol monniken stond.
Wat is nog zichtbaar?
- Het oude Striep en het Stryperkerkhof, waar de kerk stond.
- De hoger gelegen grond van de Stryperpolder en de watergangen aan de zuidzijde.
- De Sint-Janskerk in Hoorn, die niet met de verwoeste Sint-Maartenskerk van Striep mag worden verward.
Andere plaatsen en gebeurtenissen
Dorpen en perioden
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.