Het Galgeveld van Weststellingwerf bij Wolvega
Wie in de late Middeleeuwen over de doorgaande weg langs Wolvega reisde, kon geconfronteerd worden met de gerechtsplaats van Weststellingwerf. Historicus Hans Mol lokaliseert het Galgeveld ongeveer duizend meter ten zuidoosten van de kerk van Wolvega, aan de route Steenwijk-Heerenveen en verder richting Leeuwarden.
Waarom juist langs de weg?
Een galg was niet alleen een werktuig voor terechtstelling. De plaats moest zichtbaar maken dat het bestuur recht mocht spreken en zware straffen kon uitvoeren. Daarom lagen veel Friese gerechtsplaatsen langs belangrijke wegen, vaarten of op open terrein. De galg bij Wolvega stond niet verstopt achter het dorp, maar juist waar reizigers haar konden zien.
Verhoor rond 1780.
Ongeveer een kilometer van de kerk
Mol baseert de lokalisatie op de toponiemenverzameling van de Fryske Akademy en kadastergegevens. Het terrein lag circa een kilometer ten zuidoosten van de kerk. In 1832 stond het als Wolvega A355 geregistreerd. Het was toen een bosperceel van ongeveer vijf hectare.
Het perceel was in 1832 eigendom van de grietenij Weststellingwerf. Dat is een sterke aanwijzing voor de bestuurlijke band met de oude gerechtsplaats. Mol benadrukt wel dat daarmee nog niet bewezen is dat het land rond 1500 al van de grietenij was.
Veehouderij rond 1820.
Wie werden hier terechtgesteld?
Voor het Wolvegaster Galgeveld zijn in de gebruikte bronnen geen namen van concrete terechtgestelden aan de plek gekoppeld. Het zou onjuist zijn om algemene Weststellingwerfse vonnissen automatisch aan deze galg toe te schrijven. Een vonnis uit 1534 laat bijvoorbeeld een openbare boetedoening voor het gerecht van Weststellingwerf zien, maar noemt niet waar dat gerecht bijeenkwam.
Galgenland en Nieuwe Aanleg
Mol schrijft dat later in de omgeving van het perceel, ten zuiden van het kerkhof, het park Nieuwe Aanleg kwam. Hier zit een dateringsprobleem in de bronnen. Zijn artikel noemt daarbij de 20ste eeuw, terwijl monumentenliteratuur en gemeentelijke bronnen de aanleg van Nieuwe Aanleg al in 1837-1839 dateren. Daarom schrijven we niet dat het huidige park precies op het oude galgperceel ligt. Wel lagen beide in dezelfde zuidoostelijke zone van het dorp.
Wat is nog herkenbaar?
- De Kerk op de Hoogte is een goed vertrekpunt: het Galgeveld lag ongeveer een kilometer zuidoostelijk daarvan.
- De oude doorgaande route richting Steenwijk en Heerenveen is in het wegenpatroon nog herkenbaar.
- Nieuwe Aanleg en de begraafplaats liggen in de zone die in latere bronnen bij het oude galgenland wordt genoemd.
Terug naar de dorpsgeschiedenis
Een gerechtsplaats moest vanaf een route goed zichtbaar zijn.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.