Wolvega in de 16de eeuw
Wolvega lag in het westelijke deel van Stellingwerf. Tot het begin van de eeuw werd de streek bestuurd vanuit eigen Stellingwerfse rechtsverbanden. In 1500 wist Albrecht van Saksen na langdurig verzet ook Stellingwerf onder zijn gezag te brengen. In de jaren daarna werd het gebied opgenomen in het landsbestuur van Friesland. Weststellingwerf ontstond in de eerste decennia van de eeuw als afzonderlijke grietenij.
Voor Wolvega zelf zijn geen concrete plaatselijke gevechten uit deze machtswisseling aangetroffen. Craandijk merkte in 1882 al op dat de geschiedenis niet vertelt welke rampen of heldendaden het dorp in deze strijd kende. Daarom vullen we dat niet in.
Het Galgeveld bij de dorpsroute
De gerechtsplaats van Weststellingwerf lag vlak bij Wolvega. Hans Mol lokaliseert het Galgeveld ongeveer een kilometer ten zuidoosten van de kerk, aan de doorgaande route tussen Steenwijk en Heerenveen en verder naar Leeuwarden. De galg stond dus op een plaats waar voorbijgangers haar niet konden missen.
Mol behandelt het als een laatmiddeleeuwse gerechtsplaats. Dat betekent dat de locatie al vóór of rond het begin van de 16de eeuw in gebruik kan zijn geweest. Welke mensen er precies zijn terechtgesteld is voor deze plek niet bekend.
Verhoor rond 1560.
Meer over de ligging en latere sporen van het Galgeveld bij Wolvega.
1543: wat ieder huis en erf kon betalen
Het Beneficiaalboek van 1543 is voor Wolvega uitzonderlijk rijk. Bij de kerk en pastorie stonden vijftien roeden land rond de weem, het huis en land van de pastoor. De jaarlijkse waarde schommelde volgens de opgave tussen tien en elf philippusguldens. Elders lagen stukken land bij Nijetrijne en op Vresenbroeck.
Met Pasen betaalde iedere vuursted, dus ieder huishouden met een eigen haard, één Brabantse stuiver. Samen werd dat op ongeveer twee philippusguldens en een oort geschat. De pastoor ontving daarnaast rogge uit tientallen erven.
Graanverwerking rond 1550.
Begrafenis, brood, boter en was
Ook sterven kostte geld en goederen. Bij de begrafenis van een volwassene ontving de pastoor drie keizersguldens en twee pond was. Voor een overleden kind werd een half pond was en een Brabantse stuiver betaald. Kinderen moesten hun overleden ouders vervolgens jaarlijks laten gedenken met zestien pond brood en twee pond boter zolang er nog een kind leefde; andere erfgenamen droegen de verplichting tot hun dertigste.
Drie huizen bij de kerk leverden volgens het register geen vaste rente op omdat zij voor reparatie van de kerk werden gebruikt. De patroonheilige Maria Magdalena bezat eveneens land. De Sint-Nicolaasvicarie had inkomsten verspreid over het hele dorp.
Geselecteerde posten uit het Beneficiaalboek van Wolvega uit 1543.
Smederij rond 1550.
1534: rechtspraak van Weststellingwerf
Melle Pieterszoon was veroordeeld wegens het wegvoeren van een meisje van ongeveer negen of tien jaar. Hij moest met een lange waskaars in zijn hand voor het Hof om vergiffenis vragen en daarna dezelfde boetedoening voor het gerecht van Weststellingwerf herhalen. Daarnaast kreeg hij een boete van 150 carolusguldens voor de nieuwe Kanselarij. De bron noemt niet waar in Weststellingwerf dat plaatselijke optreden plaatsvond; daarom verbinden we dit niet rechtstreeks aan het Galgeveld.
De Spaanse inval bij Oldeberkoop in 1585 trof de verbindingsweg vanuit Steenwijk. Daar lieten soldaten de kerktoren instorten.
Wat is nog zichtbaar?
- De hoge ligging van de Kerk op de Hoogte markeert nog altijd de oude dorpskern.
- Hoofdstraat en Van Harenstraat volgen de oude dorpsas.
- De locatie van het historische Galgeveld lag ongeveer een kilometer ten zuidoosten van de kerk.
- De Linde ten zuiden van het dorp bepaalde eeuwenlang de grens van lage gras- en hooilanden.
Verwante verhalen
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.