Oldeberkoop in de 16de eeuw
Oldeberkoop lag aan een van de droge routes tussen Steenwijk en het binnenland van Friesland. Dat maakte het dorp tijdens de Tachtigjarige Oorlog bereikbaar voor rondtrekkende soldaten. Op de zandrug lagen boerderijen, akkers en wegen. De lager gelegen gronden langs de Lende en Tjonger waren natter.
Boeren, pacht en graan
Bewoners hielden vee, haalden hooi van de lage graslanden en verbouwden graan op hogere akkers. Een deel van het land behoorde aan bezitters die elders woonden. In het Beneficiaalboek van 1543 staat in een overzicht van kerkelijke inkomsten uit de streek dat uit Oldeberkoop jaarlijks onder meer rogge en geld verschuldigd waren. Dit waren heffingen op land, geen bevolkingstelling. Het werk rond akker en erf wordt uitgelegd op de pagina over boeren en landarbeiders.
De Reformatie
In de tweede helft van de 16de eeuw veranderde de kerkelijke organisatie in Friesland. Het katholieke kerkbezit en de positie van priesters kwamen onder druk te staan. Een nauwkeurig plaatselijk verslag over het vertrek of de lotgevallen van de pastoor van Oldeberkoop is niet gevonden. De oude kerk bleef in gebruik en werd later een protestants bedehuis. Het oorspronkelijke katholieke doopvont bleef bewaard.
1585: de Spaanse aanval
Na de Spaanse inname van Steenwijk in 1582 trokken soldaten vanuit die vesting de Stellingwerven binnen. In 1585 marcheerden Spaanse troepen vanuit Steenwijk richting Schoterland. Zij kwamen door Oldeberkoop. De poging om verderop een versterking in te nemen mislukte, maar in het dorp richtten de soldaten grote schade aan.
De kerk was het enige stenen gebouw waar bewoners bij gevaar konden schuilen. De veel hogere toren diende als uitkijkpost en kon worden verdedigd. De Spaanse soldaten groeven grond onder de fundamenten van de toren weg. Daardoor verloor het zware metselwerk zijn steun. De toren stortte in en sleurde vrijwel de hele westgevel van de kerk mee. Hoeveel mensen op dat moment in de kerk waren en of er slachtoffers vielen, is niet bekend.
Een oude beschrijving van de aanval vermeldt:
"die Vyandt uyt Steenwijck na Oldebercoop getrocken is, alwaer hy den Toren onderghegraven heeft"
Het citaat vermeldt dat de vijand uit Steenwijk naar Oldeberkoop trok en daar de toren ondergroef. Het verklaart niet welke werktuigen of stutten de soldaten gebruikten. Het is ook niet bekend waar de inwoners na de instorting verbleven.
Herstel was kostbaar. Pas omstreeks 1608 kwam er een nieuwe toren, smaller en lager dan de vorige. Voor het herstel gebruikte men kleinere, lichtgekleurde bakstenen. In de huidige toren bleef een houten constructie met het jaartal 1608 bewaard.
1597: dertig soldaten in de kerk
In 1597 trokken volgens de latere geschiedschrijving herhaaldelijk kleine vijandelijke groepen door de streek. Op verschillende plaatsen werden gewapende wachten uitgezet. In Oldeberkoop bevonden zich dertig soldaten in het kerkgebouw.
Wie deze dertig soldaten aanvoerde en hoelang zij in de kerk verbleven, is niet vermeld. Zij kunnen daarom niet zonder meer als Spaanse aanvallers of als Staatse verdedigers worden aangeduid. De kerk had na de instorting van de toren nog steeds een militaire functie.
De Bekhofschans bij de Lende
De schaarse droge toegangswegen door het veen werden met aarden schansen afgesloten. Aan de Lende ten zuiden van Oldeberkoop lag de doorgang bij Bekhof. Sommige historische beschrijvingen verbinden de aanleg van de Bekhofschans met de versterkingen van Willem Lodewijk omstreeks 1593. Andere onderzoeken dateren het verdedigingswerk op deze plaats in 1623. De eerste aanlegdatum is dus niet zeker.
De schans beschermde een plek waar het hoger gelegen land aan beide zijden van de Lende dicht bij elkaar kwam. De aanvallen van 1672 en 1673 op de Bekhofschans worden op de 17de-eeuwse pagina beschreven.
Wat is nog zichtbaar?
- Het oudere tufstenen deel van de kerk, naast de later herbouwde toren.
- De oude routes over de zandrug tussen de Lende en de Tjonger.
- De herkenbaar gemaakte contouren van de Bekhofschans.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.