Oldeberkoop in de 17de eeuw
Na de zware oorlogsperiode in de 16de eeuw bleven de toegangsroutes bij Oldeberkoop belangrijk. Reizigers, soldaten en boeren trokken over de droge weg tussen de Lende en de Tjonger. De oude Spaanse dreiging maakte in 1672 plaats voor aanvallen door de troepen van de bisschop van Munster.
Een weg en een brug
Tot halverwege de 17de eeuw gingen reizigers bij de Tjonger met een overzet naar de overkant. In 1657 kwam daar een brug. Het onderhoud van de weg naar de brug werd met tol bekostigd. Boeren en handelaren moesten de oversteek gebruiken om richting Wolvega en omliggende plaatsen en Schoterland te reizen. Voor vervoer over slechte landwegen waren paard, kar en draagkracht van het wegdek doorslaggevend.
Vee, graan en seizoensarbeid
De brede graslanden langs de beekdalen leverden hooi voor de winter. Hogerop lagen de akkers en dorpswegen. In het voorjaar werden de akkers bewerkt, tijdens de zomer werd hooi gemaaid en binnengehaald, en na de oogst moest de wintervoorraad worden opgeslagen. De plaatselijke economie bleef sterk afhankelijk van boeren, knechten en landarbeiders.
De Bekhofschans en het Rampjaar
In 1672 raakte de Republiek in oorlog met onder meer Frankrijk en de bisschop van Munster, Bernhard von Galen. Friesland liet de doorgangen tussen het veen en de rivieren bewaken. Bij Oldeberkoop bewaakte de Bekhofschans een smalle oversteek over de Lende. Op deze plek lagen de hogere gronden aan weerszijden dicht bij elkaar. De aarden wallen en gracht moesten vijandelijke troepen verhinderen naar het noorden te trekken.
Volgens de geschiedschrijver J.H. Popping legden boeren op verschillende wegen omgekeerde ploegen en eggen neer. Daarmee wilden zij de doorgang voor vijandelijke ruiters en soldaten bemoeilijken. Popping beschreef de Bekhofschans als goed bezet en voorzien van krijgsvoorraad. Hij schreef dat Munsterse aanvallen in 1672 herhaaldelijk werden afgeslagen.
Een recenter onderzoek beschrijft een schijnaanval eind september 1672. Het doel daarvan zou zijn geweest de Friese troepen naar Bekhof te lokken, om vervolgens bij de Blessebrugschans aan te vallen. Dat lukte niet. Hoe vaak bij Bekhof in 1672 werkelijk werd gevochten, is dus niet eenduidig overgeleverd.
Na de gevechten werd volgens een 19de-eeuwse beschrijving bij de schans een geribde glazen fles gevonden, hemelsblauw en karmozijnrood van kleur, met een bijpassende beker die omgekeerd op de flessenhals stond. Volgens de overlevering waren die van de bisschop van Munster geweest. Ook de toenmalige schrijver twijfelde daaraan: niet is aangetoond dat de bisschop zelf bij Bekhof is geweest.
1673: nieuwe dreiging
In de nacht van 24 op 25 augustus 1673 begonnen de Munsterse troepen een nieuwe inval in Friesland. Zij vielen op verschillende plaatsen tegelijk aan. Een afdeling onder kolonel Bellerose trok bij de Bekhofschans over de Lende richting Oldeberkoop. De Stichting Friese Waterlinie noemt voor zijn afdeling ongeveer duizend man. De oudere geschiedschrijver J.H. Popping noemt bij de aanval een kolonel Brandt; die verschillen in naam zijn niet opgehelderd.
Volgens een recente beschrijving van de schans stonden er maar vijftien soldaten op wacht, tegenover een veel grotere aanvalsmacht. Er werd nog een kanon afgeschoten. De verdedigers staken het gebouwtje in de schans, dat waarschijnlijk ook als opslagplaats voor buskruit diende, in brand. Om het kanon onbruikbaar te maken, sloegen zij een spijker in het zundgat: de opening waardoor de lading werd ontstoken. Daarna kwam het kanon in de gracht terecht. Twaalf van de vijftien verdedigers zouden gevangen zijn genomen. Over het lot van de andere drie geeft deze beschrijving geen zekerheid.
De Munsterse troepen trokken verder naar Oldeberkoop. Andere afdelingen namen de Blessebrugschans in en kwamen via Makkinga en Donkerbroek noordelijker door de linie. Verderop bereikten soldaten de omgeving van Heerenveen. Ook bij Katlijk vonden gevechten plaats.
Op 28 augustus stuwde een zware noordwesterstorm het water in de Lende en de Tjonger op. Onderlopende wegen bedreigden de terugtocht en bevoorrading. De Munsterse troepen trokken terug via Wolvega richting Steenwijk. Bij die terugtocht verdwenen volgens de beschrijvingen wagens, paarden en soldaten in het water. Het aantal slachtoffers onder de bewoners van Oldeberkoop is niet bekend.
Het kanon uit de Bekhofschans werd in 1979 teruggevonden in de voormalige gracht en staat tegenwoordig op een onderstel in Oldeberkoop. Ook zijn vier bijpassende kanonskogels teruggevonden. De schans zelf is nog als aarden verdedigingswerk herkenbaar.
Het gewone dorpsleven
De meeste inwoners moesten ook tijdens oorlogsgevaar hun vee verzorgen, water halen en akkers bewerken. Reizigers die via de brug kwamen, hadden soms onderweg eten, drinken of een slaapplaats nodig. Welke dorpsherbergen er voor 1700 precies waren is niet duidelijk. Het later bekende logement De Zwaan wordt pas in 1720 met zekerheid genoemd.
Wat is nog zichtbaar?
- De versterkte plaats van de Bekhofschans bij de Lende.
- Het in 1979 teruggevonden kanon.
- De wegenstructuur rond de oude Tjongerovergang.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.