Donkerbroek in de 16de en 17de eeuw
Een boerderij leverde graan en boter
Het kerkelijke inkomstenregister uit 1543 noemt de pastorie van Dunckebaroeck en de bezittingen van de vicarie. Bij de pastorie grensden de gronden aan die van Egbert Sybens en de erfgenamen van Thyabel Hynckens. Bij de vicarie worden Wycher Roeloffs, Egbert Sybens, Wybe Fockens en Harmen Jan Roeloffs als buren van stukken land genoemd.
Het register spreekt van "twee ende derttich huysen". Aan die 32 huizen waren betalingen verbonden: per huis een schepel haver en een halve schepel rogge, volgens de Steenwijker maat. Ook werd vier keer per jaar brood en boter voor de kerkelijke bediening gevraagd. Een schepel was geen overal gelijke hoeveelheid.
Van pastoor naar predikant
De oudere kerk was gewijd aan Sint-Laurentius en had een Maria-altaar. In 1579 trad Lubbertus Alberti nog aan als pastoor. Hij vertrok in 1580 toen hij niet meeging met de overgang naar de gereformeerde kerk. In het dorp veranderden de kerkdiensten en het beheer van kerkgoederen, terwijl landbouw en dagelijkse verplichtingen doorgingen.
Schans aan de noordkant
In 1593 liet stadhouder Willem Lodewijk bij Breeberg een schans bouwen. De doorgang naar Opsterland en Drenthe was militair belangrijk. De schans hoorde bij een reeks versterkingen in Zuidoost-Friesland. In augustus 1673 trokken de troepen van de bisschop van Münster onder generaal Mornas vanuit Drenthe via Makkinga over de Tsjonger naar Donkerbroek. De Munsterse hoofdmacht wist bij doorwaadbare plaatsen de waterlinie te passeren. Donkerbroek werd in deze oorlog volgens de gemeentelijke tijdlijn bezet. Enkele dagen later stuwde een zware noordwesterstorm het water in de Lende en de Tsjonger omhoog. De troepen trokken terug omdat de wegen door het hoge water onbegaanbaar dreigden te worden. Bij die terugtocht verdronken soldaten en gingen paarden en wagens verloren. De Tachtigjarige Oorlog was al in 1648 afgelopen.
De troepen kwamen ook in de omgeving van Oldeberkoop, waar in 1673 werd gevochten.
Aan de noordrand van het dorpsgebied lag de Galgeberg van Ooststellingwerf. De galg stond hoog en zichtbaar op de heide langs de weg naar het latere Waskemeer. De galg diende ook om terechtgestelden na de straf zichtbaar ten toon te stellen; de oude plaats is geen bewijs voor een executie in de dorpskern.
Nog herkenbaar
- De Herenweg als oude verbinding tussen de streekdorpen.
- De omgeving van de Breebergschans in het noordelijke buitengebied.
- De locatie van de oude Laurentiuskerk, waar sinds 1714 het huidige kerkgebouw staat.
- Het hoger gelegen landbouwland ten noorden van de Tsjonger.
Andere verhalen en perioden
Wilt u reageren?
Heeft u een familiebrief, dagboek, oude foto of een aanvulling over Donkerbroek? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.