Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
De keizer roept de Friezen op, 1475
Karel belegerde Neuss
In 1474, omstreeks Maria Magdalena, kwam hertog Karel van Bourgondië voor Neuss, op verzoek van de bisschop van Keulen. Diens steden wilden hem niet gehoorzamen. De oorlog duurde tot Sint-Jans Geboorte van het volgende jaar, 1475. Daarom kwam Frederik, de Roomse keizer, met veel keurvorsten, hertogen, graven en heren naar Keulen om Karel door overleg of met geweld bij Neuss weg te krijgen.
Iedere vierde man uit Friesland
In 1475 zond de keizer, die met een groot leger in Keulen lag, gezanten en boden naar Friesland. Zij riepen alle prelaten, hoofdelingen en rechters van Oostergo, Westergo en de Zevenwouden op naar Leeuwarden te komen, op 30 maart, de donderdag na Pasen, om de wil en bedoeling van de keizer te horen.
Daar werden zijn brieven voorgelezen. Hij verlangde iedere vierde man uit heel Friesland, met wapens en de overige benodigdheden voor de oorlog, bij zich in Keulen om tegen Karel van Bourgondië te strijden, die voor Neuss lag. Wie niet voldeed, zou alle privileges en vrijheden verliezen die hij en eerdere Roomse koningen en keizers hun hadden gegeven, en onder de keizerlijke ban vallen.
Wessel vraagt om vrijstelling voor deze tocht
Vanuit de algemene vergadering in Leeuwarden stuurden de Friezen heer Wessel, proost op het Zand, met brieven naar de keizer in Keulen. Zij boden hun trouwe dienst aan, maar vroegen hun deze keer de last van die tocht te besparen. Zij konden daar op dat moment niet goed aan voldoen: zij grensden aan vijandelijk gebied. Karel was niet alleen heer van Holland en Brabant, maar ook machtig heer van Gelderland. Zij zouden door een van die landen moeten reizen, wat niet zonder groot gevaar voor hun leven en bezit kon, naast veel andere redenen.
De keizer ontving de Friese gezant vriendelijk, hoorde hem aan en gaf hem antwoord. Bij het afscheid gaf hij hem een gesloten brief voor de gezamenlijke standen van Oostergo, Westergo en de Zevenwouden. Wessel kwam terug in Sneek, waar de gezamenlijke landen waren bijeengekomen om het antwoord van de keizer te horen. Op 24 april werd de brief daar voor de algemene vergadering geopend en voorgelezen. De keizer verlangde nog steeds iedere vierde man, op dezelfde straffen als tevoren. De standen overlegden veelvuldig, beraadslaagden en vergaderden, maar er kwam niets van terecht.
Een pauselijke gezant bij de belegering
Niet lang daarna stuurde paus Sixtus IV kardinaal en legaat Alexander opnieuw naar Keulen. Die reisde verder naar Karel voor Neuss en overhandigde hem brieven waarin de paus hem verzocht en gebood het beleg op te breken. De paus kende het geschil tussen de bisschop en zijn steden en wilde dat zo spoedig mogelijk beslechten.
De kardinaal lichtte ook de bisschop van Keulen in. Daarop vroeg de bisschop de hertog eveneens met zijn leger van Neuss weg te trekken, want hij wilde zich bij de uitspraak van de paus neerleggen. Ten slotte vertrok Karel omstreeks Sint-Jans Geboorte. De stad werd in handen van de legaat gegeven totdat de paus uitspraak zou doen tussen de bisschop en de steden.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 125-126 (PDF-bladzijden 136-137).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- De gehele passage vanaf de terugblik op 1474 bovenaan blz. 125 tot het vertrek van Karel en de tijdelijke overdracht van Neuss op blz. 126. De jaarzin 1477 onderaan blz. 126 begint 1477-1.html.
- In de marge staat 1475, maar de eerste lopende zin noemt 1474 en het begin omstreeks Maria Magdalena. Beide jaren zijn in hun juiste samenhang behouden; het beleg is niet door een verkeerd gelezen marge een jaar opgeschoven.
- De wens van de bisschop, opstandige steden, Sint-Jans Geboorte in 1475, keizer en keurvorsten/hertogen/graven/heren, overleg of geweld, gezanten in Friesland, 30 maart en donderdag na Pasen staan alle in de moderne tekst. Geen nieuwe kalenderomrekening toegepast.
- Iedere vierde man, heel Friesland, wapens en oorlogsbenodigdheden, bestemming Keulen, verbeurte van alle eerdere keizerlijke privileges en vrijheden en de keizerlijke ban zijn volledig opgenomen. Het betreft geen nieuw door ons berekend percentage van een moderne bevolking.
- Heer Wessel, proost op het Zand, trouwe dienst, verzoek om vrijstelling voor deze tocht, vijandelijk grensgebied, Holland/Brabant/Gelderland en gevaar voor leven en bezit zijn behouden. De afdruk noemt veel andere redenen zonder die uit te schrijven; er zijn geen extra redenen bedacht.
- Vriendelijke ontvangst, gesloten brief, terugkeer in Sneek, 24 april, openen en voorlezen, herhaalde eis met dezelfde straffen en vruchteloos beraad staan afzonderlijk in de tekst. De keizerlijke brief zelf wordt in de afdruk alleen beschreven, niet volledig geciteerd; er is dus geen brieftekst gereconstrueerd.
- Sixtus IV, kardinaal en legaat Alexander, opnieuw naar Keulen, verzoek en bevel van de paus, diens voorgenomen uitspraak, inlichting aan de bisschop, diens eigen verzoek aan Karel en de tijdelijke bewaring van de stad door de legaat tot de uitspraak zijn volledig behouden.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.
De volledige bij deze pagina horende overgeleverde passage is naast de afdruk van boek 4 gelezen. Alle leesbare bepalingen, handelingen, namen en uitzonderingen blijven behouden. Afzonderlijk verantwoorde tekst- en rechtsvragen zijn daarmee niet onafhankelijk opgelost.