Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Tienjarige vrede met Groningen, 1477

Karels dood en Maria’s huwelijk

Op 5 januari 1477 werd hertog Karel van Bourgondië voor Nancy in Lotharingen gedood door René, hertog van Lotharingen, met hulp van de Zwitsers. Hij liet een dochter achter, Maria, erfgename van al zijn landen. In datzelfde jaar trouwde zij ter wille van de eensgezindheid van haar onderdanen met Maximiliaan, aartshertog van Oostenrijk en de enige zoon van keizer Frederik.

Een sterk huis in Kollum

In 1477 sloten Groningen met de Ommelanden en Oostergo en Westergo onderling een tienjarig verbond en vrede. Groningen had Kollumerland in zijn verbond opgenomen. In Kollum had het een sterk huis met een brede, diepe gracht gebouwd en er een kastelein uit de eigen stad aangesteld. Die moest Kollumerland namens Groningen besturen en er rechtspreken.

Dat mishaagde Oostergo en Westergo en maakte hen boos op Groningen. Zij vonden dat Groningen zonder toestemming van de keizer de landen van Oostergo aantastte en in zijn verbond opnam, in strijd met de privileges en vrijheden die Roomse koningen en keizers hun hadden gegeven. Groningen deed dat onder het voorwendsel beter recht te handhaven en zijn bondgenoten tegen het geweld van vijanden en tegenstanders te beschermen. De Friese landen vreesden dat Groningen later onder datzelfde voorwendsel meer delen in zijn verbond zou opnemen, tot groot nadeel en schade van de landen en delen, zoals later ook gebeurde.

Vrede voor tien jaar

Om deze en andere geschillen tussen Groningen aan de ene kant en Oostergo en Westergo aan de andere kant op te lossen, sloten zij eensgezind een overeenkomst op de volgende artikelen. Het afschrift van de oorspronkelijke brief luidt:

Groningen, Oostergo en Westergo (in modern Nederlands):

Wij, burgemeesters, raad, gezworen gemeente en gezamenlijke wijsheid van de stad Groningen aan de ene kant, en wij, gerecht en raad van de landen, steden en delen van Oostergo en Westergo aan de andere kant, verklaren en getuigen met deze openbare brief dat wij ter wille van vrede en het welzijn van onze landen en onderdanen vriendelijk en minnelijk met elkaar zijn overeengekomen de volgende artikelen en bepalingen de komende tien jaar na te leven.

Ten eerste zullen wij de oude vredesbrief volledig en zonder bedrog naleven, in alle artikelen en bepalingen. Onze overleden voorouders van de genoemde landen en steden hebben die in 1422, op de avond vóór Maria-Lichtmis, met Oost-Friesland gemaakt, gesloten en bezegeld. Het verbond dat Groningen en Kollumerland nu onderling minnelijk hebben gesloten, blijft daarbij behouden. Binnen deze tien jaar zal Groningen geen andere landen of delen van Oostergo en Westergo onder zijn verbond of rechtsmacht brengen.

De genoemde landen en steden zullen ieder jaar op de dinsdag na Sacramentsdag een vriendschappelijke vergadering houden: het ene jaar in Groningen, het andere in Leeuwarden. Van beide kanten zullen vijf gevolmachtigde personen komen, met een onpartijdige overman. Wanneer de vergadering in Leeuwarden is, kiezen de vijf uit Groningen die naar eer en geweten uit Oostergo en Westergo. Wanneer zij in Groningen is, kiezen de afgevaardigden uit Oostergo en Westergo hem naar eer en geweten uit de stad en de landen van Groningen. Wie gekozen wordt, mag dat niet weigeren.

De tien gevolmachtigden en de overman zullen naar eer en geweten rechtspreken of een schikking treffen in alle zaken tussen deze landen en steden die hun worden voorgelegd. De klagers moeten hun klacht een maand tevoren schriftelijk toesturen, zodat de aangeklaagden voor die vergadering kunnen worden opgeroepen. Als er in hetzelfde jaar meer vergaderingen nodig zijn, zullen de tien gevolmachtigden en de overman die op de hoofdvergadering zijn gekozen, die in goede verstandhouding in het Smellingerklooster houden.

Alle personen die naar de vergadering komen, hun vrienden en medestanders en degenen die daar met een rechtszaak te maken hebben, krijgen een zekere, vrije, vaste en onschendbare vrijgeleide voor hun leven en bezittingen: voor hun komst, verblijf en terugreis. Wie die vrijgeleide schendt, wordt aan lichaam en bezit gestraft. Als de landen en steden na de genoemde tien jaar geen nieuw verbond sluiten, blijven de oude bezegelde vredesbrieven toch volledig van kracht.

Wat de tien personen met de overman, of de meerderheid van deze elf, rechtens beslissen of vaststellen, moet het land waaronder de schuldige woont binnen de door de elf bepaalde termijn uitvoeren, of zelf betalen. Kan dat land een gewelddadige overtreder niet alleen berechten, dan zal het zonder bedrog de andere genoemde landen te hulp roepen, overeenkomstig de oude brief.

Tot getuigenis van de waarheid hebben wij, burgemeesters, raad, gezworen gemeente en gezamenlijke wijsheid van Groningen, ons stadszegel onder deze brief gehangen voor onszelf, onze landen en onderdanen. En wij, gerecht en raad van de landen, steden en delen van Oostergo en Westergo, hebben ook de gemeenschappelijke landszegels van onze beide landen aan deze brief gehangen voor onszelf, onze landen en onderdanen. In het jaar 1477, op de dinsdag na Sint-Vitus.

Een eerdere overeenkomst tussen Oostergo en Groningen dateert uit 1444.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.