Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

De Leppesluizen bij Irnsum, 1477

Leeuwarden en de vier Leppe-delen

In 1477 maakten Leeuwarden en de vier delen die tot de Leppe behoorden gezamenlijk een regeling voor de aanleg en het blijvende onderhoud van de vier sluizen in de Leppe. Het afschrift van de Leppebrief bij Irnsum luidt als volgt.

De Leppebrief

Ende die tollenaer van dese zylen in die Leppe te wonen.

Leeuwarden en de vier Leppe-delen (in modern Nederlands):

Wij, olderman, schepenen, raad en gemeenschap die in Leeuwarden verblijven, namens de stad aan de ene kant, en:

• Renick, Worps zoon, grietman in de Leppe in Leeuwarderadeel;
• Douwo Onnama, grietman in Tietjerksteradeel;
• Syuerdt Wattingha, grietman in Smallingerland;
• Ryuerd, Oenties zoon, grietman in Idaarderadeel.

met onze gezamenlijke mederechters in de vier Leppe-delen, namens de Leppe aan de andere kant, maken met deze openbare brief bekend dat wij eensgezind zijn overeengekomen de hierna genoemde vier sluizen voor altijd vast en onverkort in stand te houden, zoals hier volgt.

Ten eerste zullen Leeuwarden en zijn raadslieden de Leppesluizen bij Irnsum met al hun toebehoren voor altijd bezitten, onderhouden, gebruiken en bewaren:

• de Nye damstera tolzijl of sluis;
• de Lutkezijl daarnaast;
• de Kempemazijl;
• de Hottingazijl.

Daarbij horen hun aardwerk, ijzerwerk, eikenhout en bijbehorende kolken. Aan weerszijden van de sluizen moet de aarden versterking over een lengte van een halve roede aanwezig zijn en onderhouden worden. De stad en raadslieden zullen deze sluizen ten nutte van de gemeenschap onderhouden, zonder haar schade toe te brengen.

Hiervoor krijgen de stad en raadslieden voor altijd twintig postulaten gulden aan inkomsten uit Roeloffs goed in Wersteens. Die mogen zij niet vervreemden. De stad moet deze waarborg vrij geleverd krijgen van de verwanten van de Sacramentoer in Leeuwarden, voor alle gebreken die in de sluizen kunnen ontstaan of er al zijn. De Leppe moet op haar beurt haar dijken, uitdiepingen, dammen en waterlossingen onderhouden volgens de Leppe-willekeuren en de oude voorwaarden en bezegelde overeenkomsten tussen de delen, zonder schade voor de stad.

De stad zal in het volgende jaar na de dagtekening van deze brief een verlaat maken tot haar nut, zo dat de gemeenschap geen wateroverlast ondervindt. Schiet een van de genoemde delen hierin tekort, dan zullen de vier delen en Leeuwarden dat berechten. Deze brief en alle oudere brieven worden daardoor niet aangetast; zij blijven volledig van kracht.

De sluizen zullen tweemaal per jaar worden geschouwd door vier personen uit de Leppe en vier uit de stad: de eerste keer op Sint-Benedictus en de tweede keer op Sint-Lambertus. Stellen deze acht gebreken vast, dan moeten die binnen een maand worden hersteld en de sluizen in goede staat gebracht, tenzij eerder herstel noodzakelijk is. De tolzijl en de Hottingazijl moeten minstens achttien voet breed zijn. De andere sluizen blijven zoals zij nu zijn, tenzij de stad ze breder en groter wil maken. De sluizen blijven in de oude dijk. De tollenaar van deze sluizen moet in de Leppe wonen.

Voor deze last en alles wat daaruit kan voortkomen, krijgen de stad en raadslieden voor altijd de opbrengsten van de sluizen: tol, visserijen en alle overige voordelen die eruit kunnen voortkomen. Daarbij komen de halve Born tot de Steendam en de opbrengsten van het buitendijkse land tot de Cloetinghesloot, met de pollen. De stad mag de sluizen voor altijd naar eigen voordeel en inzicht inrichten en beheren, zonder de Leppe schade te doen.

Alle schepen die een brouwsel bier vervoeren, en grotere schepen, betalen als tol een oude Vlaamse of gelijkwaardig betaalmiddel. Kleinere schepen die ruer vervoeren of koopwaar aan boord hebben, betalen eveneens een oude Vlaamse. Dit geldt voor een reis heen en terug. De tol moet op de uitreis worden betaald, tenzij de tollenaar uitstel toestaat. Kleine schepen en pramen die hooi en riet vervoeren, zijn van tol vrijgesteld.

Wie zonder de tol te betalen wegvaart of buiten de genoemde sluizen om door andere sluizen vaart, verbeurt een schild ten bate van de stad en een tweede schild voor de Leppe. Wie de sluizen openbreekt of de deuren openwrikt wanneer het water buiten een handbreed hoger staat dan binnen, verbeurt tien schilden: de helft voor de stad en de helft voor de Leppe.

Leeuwarden zal een tollenaar aanstellen die de sluizen op deze manier beheert. Hij geniet een vrije en vaste vrede voor zijn leven en bezit, op straffe van veertien boeten ten bate van de benadeelde, tweeëntachtig ponden, voor de helft ten bate van de stad en voor de helft ten bate van het Leppegerecht, en honderd schilden, eveneens voor de helft voor de stad en voor de helft voor het Leppegerecht. Kooplieden en hun goederen genieten dezelfde vrede, op dezelfde straffen.

Zodra daarover een klacht komt, moet dit onmiddellijk worden uitgevoerd. Wij zullen als stad en vier delen dit gezamenlijk regelen, beschermen en berechten. Wordt de stad of haar tollenaar hierbij in leven of bezit lastiggevallen, wordt iemand in de tolheffing gehinderd of wordt schade aan de dijken gedaan, dan zullen wij dit gezamenlijk berechten zoals hierboven staat, zonder nieuwe uitvluchten die men hiertegen zou kunnen verzinnen of aanvoeren.

Om alle genoemde bepalingen voor altijd vast en onverkort na te leven, hebben wij, Wille Hoenthiama, olderman, schepenen, raad en dertien, het geheime zegel van onze stad aan deze brief gehangen. Voor meer zekerheid hebben ook wij, Sicke Minnema, Kempo Vnnigha, Watze, Abbes zoon, en Haye Haringa, onze zegels aangehangen. Wij, grietmannen en rechters in de Leppe, hebben er ons gemeenschappelijke Leppezegel aan gehangen.

En ik, Onno Jowsma, heb mijn zegel aan deze brief gehangen. Ik, Sybeth Awkama, heb heer Aernt in Noordameer gevraagd zijn zegel aan deze brief te hangen. Wij, Sythio Anckis en Sipke Popckis, hebben heer Sappe, onze pastoor in Opeinde, gevraagd zijn zegel aan deze brief te hangen. En ik, Popcke Roorda uit Idaarderadeel, heb mijn zegel aan deze brief gehangen. In het jaar 1477, op de donderdag na Sint-Egidius.

De strijd bij Irnsum en Aylsum, 1463.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.