Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Storm bij Sneek en de dood van Wopcke, 1464-1467

Hiddemahuis en de eerste graaf van Oost-Friesland

In 1464 verraadden de vrouwen in Nijland Hiddemahuis, vanwaar Goslick Juwinga oorlog voerde tegen de gemeenschap van Nijland. Merck, de zwager van Haring Doenya, kreeg het in handen en bezette het na Maria-Visitatie.

In datzelfde jaar maakte Frederik III, de Roomse keizer, jonker Ulrick tot de eerste graaf van Oost-Friesland. Graaf Ulrick stierf daarna in 1466.

Een gevecht bij het water, rond 1460.
Een gevecht bij het water, rond 1460.

Een drijvend stuk land en Osingahuis

In de vrijdagnacht vóór Sint-Catharina in 1464 was er een zware storm met wind en regen. De Offenwersterzijl bij Sneek dreef weg. In het gat van de sluis kwam vervolgens een stuk land aandrijven waarop schapen en varkens stonden.

In 1465, vóór Sint-Laurentius, overrompelde Aggo Doenya Osingahuis in Sibrandabuorren. Hij ging erop wonen en richtte van daaruit veel kwaad aan.

Een hinderlaag bij Rinsumageest

In 1466 was er veel oorlog tussen Worp Tyaerda en Wopcke Juusma in Rinsumageest. Hun huizen stonden zo dicht bij elkaar dat zij elkaar met een haakbus konden beschieten. Lyuwe Jellinga legde daarom een hinderlaag voor Wopcke, de zoon van Baucke, in de schuur van de pastoor op de Geest. Wanneer Wopcke zijn huis verliet, wilde Lyuwe hem de terugweg afsnijden, want Wopcke had een sterk huis.

Lyuwe had al lang op het hooi in de schuur van de pastoor gelegen toen Wopcke op 6 augustus over de brug zijn huis verliet om naar zijn tuin te gaan. Lyuwe zag het, kwam haastig uit zijn hinderlaag en sneed hem de weg af, zodat hij niet meer naar zijn huis terug kon. Wopcke liep langs het kerkhof naar de ophaalbrug van zijn vijand Worp Tyaerda.

Worp wilde hem niet in zijn huis laten schuilen, want hij wist van de hinderlaag. Hij wilde hem ook niet vanuit zijn huis beschieten. Lyuwe en zijn mannen achtervolgden Wopcke zo snel dat hij niet meer van de brug weg kon. Hij sprong in de gracht en hield zich in een hoek bij de dichtstbijzijnde pijler van het huis aan de brug. Daar schoten Lyuwe en zijn mannen hem vanaf de brug met pijlen dood en staken hem met lange spiesen.

Een kraamkamer, rond 1450.
Een kraamkamer, rond 1450.

Popcke, Wyttya en hun familie

Wopcke had een zoon, Popcke. Die werd later, in 1467, onschuldig doodgeslagen door knechten van Worp Tyaerda, zonder Worps medeweten of instemming. Wopcke had ook een dochter, Wyttya. Haar eerste man was Juw Harincxma in Sneek. Met hem kreeg zij een dochter, Luttya. Dat was vrouwe Luttia Harinxma, de vrouw van heer Sicke Syaerda in Franeker.

Na Juw Harincxma’s dood trouwde Wyttya met Tyaerd, de zoon van Goslick Juwinga in Bolsward. Met hem kreeg zij een zoon, Goslick Juwinga, en een dochter, Aanscka, die de vrouw werd van Bocke Harincxma in Sneek. Deze Wyttya en haar zoon Goslick waren degenen rond wie eerst in Bolsward en daarna in heel Westergo oorlog ontstond. Die oorlog was de eerste aanleiding dat de ene partij in Westergo eerst de Groningers als heren erkende en de andere partij later daartegenover hertog Albrecht van Saksen. U zult dat verderop in dit boek vinden, telkens bij het betreffende jaar.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Een maaltijd in een boerenwoning, rond 1450.
Een maaltijd in een boerenwoning, rond 1450.
Zorg voor een zieke, rond 1450.
Zorg voor een zieke, rond 1450.
Kleding naaien en herstellen, rond 1450.
Kleding naaien en herstellen, rond 1450.
Een doop, rond 1450.
Een doop, rond 1450.
Slapen in een houten bed, rond 1450.
Slapen in een houten bed, rond 1450.

Bij deze kroniek

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 111-113 (PDF-bladzijden 122-124).

Online kronieken, dagboeken en brieven

  • Vanaf het nieuwe jaar 1464 op blz. 111 tot de gehele familiebeschrijving en vooruitwijzing bovenaan blz. 113, vóór 1468. De voorafgaande stichting van het klooster bij Sneek staat al op 1463-1.html. Popckes dood in 1467 staat binnen de vertelling over 1466, zoals in de afdruk.
  • De openingszin verbindt vrouwen in Nijland, Hiddemahuis, Goslicks oorlog tegen de gemeenschap en Merck, Harings zwager. Van oorlochde is gelezen als van daaruit oorlog voerde. Er is geen extra verraadmethode, naam van een vrouw of preciezere verwantschap voor zwager toegevoegd. Na Maria-Visitatie blijft een feestdagdatering zonder een nieuwe berekende kalenderdatum.
  • Ulricks verheffing in 1464 en dood in 1466, de storm in de vrijdagnacht vóór Sint-Catharina, de verdwenen Offenwersterzijl en het aandrijvende land met schapen en varkens zijn alle behouden. De sluis is niet op grond van alleen deze naam op een exacte moderne plek gezet.
  • Osingahuis in Sibrandabuorren en Aggo’s optreden vóór Sint-Laurentius 1465 blijven afzonderlijk van de hinderlaag in Rinsumageest. Haeck is als haakbus gelezen; het is niet een werphaak geworden. De nabijheid van de huizen, het wachten op hooi, tuin, datum 6 augustus, kerkhof, ophaalbrug, Worps voorkennis en zijn beide weigeringen zijn behouden.
  • Wopcke wordt in de afdruk Bauckes zoon genoemd. De vlucht in de gracht, pijler, pijlen en lange spiesen blijven afzonderlijke details. Popcke is onschuldig gedood zonder Worps medeweten of instemming; dat is de kwalificatie van het kroniekrelaas.
  • Wyttya’s beide huwelijken, Luttya/Luttia en Sicke Syaerda, Tyaerd als zoon van Goslick, de zoon Goslick en dochter Aanscka met Bocke Harincxma staan volledig in de tekst. Oude vaeder op de volgende pagina is niet gebruikt om deze stamboom uit eigen beweging uit te breiden. De vooruitwijzing naar Groningen en Albrecht van Saksen is behouden en niet als gebeurtenis in 1466 gedateerd.
  • De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.

De volledige bij deze pagina horende overgeleverde passage is met de afdruk van boek 4 vergeleken. Onzekere tekstlezingen, naamvormen en dateringen blijven afzonderlijk verantwoord. De vergelijking met de kroniek is geen onafhankelijke bevestiging van al haar historische mededelingen.