Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Aggo Doenya en Karels aanspraak, 1468-1469
Aggo Doenya en het klooster van Haskerconvent
In 1468 had Aggo Doenya een geschil met de prior en het klooster van Haske en koesterde hij haat tegen hen. Omstreeks Maria-Lichtmis ontmoetten Aggo en de prior elkaar. Aggo greep hem aan en beval zijn knechten de prior en de lekenbroeder die bij hem was, allebei de ogen uit te steken. Maar geen van zijn knechten wilde de handen slaan aan een gezalfde van de Heer of zonder redelijke aanleiding zo’n wreed, tiranniek werk verrichten.
Daarom stak Aggo zelf, met zijn eigen handen, de prior en de lekenbroeder de ogen uit. Vanwege deze zware misdaad werd heel Westergo onder het interdict geplaatst. Er werden alleen nog achter gesloten deuren kerkdiensten gehouden. De gezamenlijke landsbevolking dwong Aggo eerst genoegdoening aan de heilige kerk te geven en zich van de kerkelijke straf te laten ontslaan. Ook moest hij zich met het klooster van Haske verzoenen wegens deze zware misdaad. Dat kostte hem veel bezit, bijna alles wat hij had. Hij stierf uiteindelijk in grote armoede, verlaten door zijn eigen kinderen, vrienden en verwanten.
Begrafenissen in Thabor en een huis veroverd
In dat jaar stierven Bocke Harincxma, hoofdeling in Sneek, en Kempe Jongama, de zoon van Ede en de zwager van Bocke. Zij liggen beiden in de kerk van Thabor begraven, ieder bij zijn ouders. Bocke ligt in het koor bij zijn grootvader, de ridder Rienick Bockema, die het klooster Thabor had gesticht, zoals hierboven is verteld.
In hetzelfde jaar 1468 overrompelde Hans heer Juwsma het huis van de overleden Wopcke Juusma in Rinsumageest. Het behoorde toen aan Juw Harincxma in Sneek, via diens vrouw Wyttya. Hans deed dit omdat hij vroeger voor dat huis een verlamd been had opgelopen.
Karel wil heer van Friesland zijn
In 1469 stierf Filips, hertog van Bourgondië en Brabant enzovoort, graaf van Holland, Zeeland en Vlaanderen enzovoort. Zijn zoon, hertog Karel, werd heer van al zijn landen. Omstreeks Pasen van datzelfde jaar stuurde Karel brieven naar alle prelaten, hoofdelingen, rechters en de gemeenschap in Friesland. Zij moesten gevolmachtigden naar hem in Den Haag in Holland sturen om bepaalde zaken tussen hem en hen te bespreken.
De standen van Oostergo, Westergo en de Zevenwouden kwamen daarop bijeen. Na veel overleg besloten zij de volgende gezanten naar de hertog in Holland te sturen om zijn bedoeling te vernemen:
- de abt van Stavoren;
- de abt van Klaarkamp;
- meester Mamme, pastoor in Leeuwarden;
- meester Wabbe.
Zij bleven daar tot Sint-Michiel. Op de avond vóór Sint-Michiel kwamen zij terug met brieven waarin de hertog liet weten dat hij heer van Friesland wilde zijn.
De Friese standen hielden opnieuw een vergadering. Vóór Allerheiligen stuurden zij meester Mamme en meester Wabbe nogmaals naar de hertog, met brieven waarin zij vroegen of hij meer van de Friezen verlangde dan de oude belasting en de vier hoogste rechten. Ook vroegen zij hem de zaak uit te stellen tot het volgende Pasen. De gezanten kwamen vóór Sint-Catharina terug. Zij brachten brieven mee waarin de hertog schreef dat hij bovenal heer van Friesland wilde zijn. Hij wilde drie mannen aanstellen die de jaarlijkse belasting zouden regelen en vaststellen die de Friezen hem zouden betalen.
Vierentwintig mannen moeten beslissen
Toen deze brief op de algemene vergadering in Bolsward was voorgelezen, besloten alle stemmen en standen van de Friese landen eensgezind twaalf mannen uit Oostergo en twaalf uit Westergo en de Zevenwouden te kiezen. Wat deze vierentwintig zouden adviseren en besluiten — een overeenkomst en vrede met de hertog sluiten of hem met oorlog weerstaan — zouden de gezamenlijke landen onverkort uitvoeren en naleven.
Alle twist en oorlogsconflicten die steden, landen, hoofdelingen of partijen onderling hadden, werden opgeschort, met behoud van ieders rechten. Dat zou duren totdat men met de hertog tot een uitkomst was gekomen, door vrede of door oorlog.
De onderhandelingen met Karels afgevaardigden in Enkhuizen volgen in Worps relaas over 1470.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 113-115 (PDF-bladzijden 124-126).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf 1468 op blz. 113 tot het volledige besluit over vierentwintig mannen en de opschorting van onderlinge oorlog op blz. 115. Het bericht onder 1470 begint de volgende pagina.
- Aggo’s geschil, ontmoeting omstreeks Maria-Lichtmis, bevel aan knechten, hun weigering en reden, eigenhandig uitsteken van de ogen van beide mannen, het interdict, besloten diensten, kerkelijke genoegdoening, ontslag van de straf, betaling aan Haske en uiteindelijke armoede en verlatenheid zijn alle behouden. Er is geen naam voor de prior of lekenbroeder bij bedacht.
- Bocke en Kempe, Kempe als Edes zoon en Bockes zwager, beide graven bij hun ouders en Bockes graf in het koor bij zijn oude vaeder Rienick Bockema zijn opgenomen. Oude vaeder is hier als grootvader weergegeven, zonder een nieuwe genealogische bewijsvoering. De stichting is natuurlijk ingelinkt naar het eerder gemaakte verhaal.
- De afdruk noemt het bezit van Wopckes huis in 1468 bij Juw Harincxma via Wyttya. De direct voorafgaande familiebeschrijving vermeldt al Juws dood en Wyttya’s tweede huwelijk. Deze interne chronologische spanning is niet opgelost door de eigenaar stilzwijgend in Tyaerd of een erfgenaam te veranderen. Daarom blijft deze pagina gedeeltelijk gecontroleerd.
- Filips’ dood staat in deze afdruk onder 1469. Het afgedrukte jaar is behouden als onderdeel van het kroniekrelaas; het is niet met een onafhankelijke chronologie geverifieerd of stilzwijgend verbeterd. Ook de samenhang tussen deze jaaraanduiding en Karels twee gezantschappen vraagt afzonderlijke historische controle.
- Alle vier eerste gezanten, tweede reis door Mamme en Wabbe, Pasen, Sint-Michielsavond, Allerheiligen en Sint-Catharina zijn behouden. Het belastingverzoek en de vier hoogste rechten zijn geen niet-afgedrukte lijst van vier bevoegdheden geworden. Twaalf mannen uit Oostergo en twaalf uit Westergo en Zevenwouden betekenen samen vierentwintig; de laatste twaalf zijn niet tot twaalf per gewest verdubbeld.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.
De volledige bij deze pagina horende overgeleverde passage is met de afdruk van boek 4 vergeleken. Onzekere tekstlezingen, naamvormen en dateringen blijven afzonderlijk verantwoord. De vergelijking met de kroniek is geen onafhankelijke bevestiging van al haar historische mededelingen.