Waarom Gelre werd bevochten

In die zomer voerden Filips van Bourgondië en zijn vader, de Rooms-koning Maximiliaan, oorlog in Gelre. Veel hertogen, graven en andere heren vergezelden hen. Filips beschouwde Gelre als zijn bezit. Het Gelderse hertogdom had de volgende voorgeschiedenis.

Karel van Bourgondië, de grootvader van Filips, had Gelre gekocht van hertog Arnold. Arnold was eerder door zijn eigen zoon Adolf gevangengenomen en slecht behandeld. Na zijn vrijlating onterfde Arnold zijn zoon en verkocht hij het hertogdom aan Karel van Bourgondië, die naar men zei ook als landsheer werd gehuldigd.

In 1475 was Karel van Bourgondië met een groot leger Gelderland binnengetrokken. Met veel strijd en bloedvergieten had hij steden, kastelen en het hele land veroverd en hertog Adolf gevangengenomen.

Adolfs zoon, de latere hertog Karel van Gelre, was toen nog een jongen van ongeveer acht of negen jaar. Hij werd naar Brabant gebracht. Maria van Bourgondië, de dochter van Karel van Bourgondië, voedde hem daar zorgvuldig en eervol op. De jonge Karel hield haar zoon Filips bij diens doop ten doop.

Karel van Gelre keert terug

Na Maria's dood kwam de jonge Karel aan het Franse hof terecht. Hij verbleef er jarenlang als baron. Zijn moeder stamde uit het huis Bourbon.

In 1491 keerde Karel met steun van de koning van Frankrijk terug naar Gelre. Hij heroverde het hertogdom na langdurige strijd. Er werd veel bloed vergoten en vele mensen werden daardoor arm. Karel bleef ook oorlog voeren tegen Brabant, Holland en andere naburige gebieden.

Karel wilde zijn land niet als leen van Maximiliaan houden. Hij erkende daarvoor de Franse kroon. Maximiliaan en Filips bestreden hem mede om die reden.

Onder meer Arnhem, Doesburg, Harderwijk en Hattem met zijn kasteel gingen naar Filips over. Ook de heer van Batenburg aan de Maas en verschillende edelen en ridders verlieten de Gelderse hertog.

Onderwerping in Nijmegen

Karel van Gelre overlegde met de heren en steden die hem trouw waren gebleven. Daarop viel hij in Nijmegen te voet neer voor Filips, zijn verwant. Zo werd de oorlog voorlopig bijgelegd.

De partijen spraken af dat Filips zou behouden wat hij in Gelre inmiddels had veroverd. Karel behield het gebied dat nog in zijn handen was.

Een rechtszaak over Groningen in Hattem

Terwijl Maximiliaan en Filips in Gelre waren, kwamen omstreeks Kruisverheffing vertegenwoordigers van Groningen en de Stichtse steden tegenover graaf Edzard van Emden en de Friese regenten te staan. Zij verschenen in Hattem voor Maximiliaan en zijn zoon Filips.

De Stichtse steden eisten Groningen op namens de bisschop van Utrecht. Zij voerden aan dat de stad onder de bisschop en Sint-Maarten, de patroonheilige van zijn kerk, hoorde.

Hun eis leverde niets op. Hertog Georg van Saksen was verwant aan Maximiliaan en aan de bisschop. De bisschop steunde de Saksische vorst heimelijk, waar hij maar kon. Ook het Utrechtse kapittel en de Stichtse steden zetten hun zaak niet met succes door.

Maximiliaan en de overige landsheren stonden achter Georgs poging Groningen te verkrijgen, zodat hij Friesland beter kon besturen. Karel van Gelre vormde daarop een uitzondering.

Edzard raakt in conflict met de Saksers

Na de vergadering in Hattem trok Edzard terug naar het leger voor Groningen. Hij stond toen nog in dienst en op soldij van hertog Georg van Saksen.

Aan het begin van 1506 kreeg Edzard ruzie met enkele Saksische onderbevelhebbers die eveneens bij Groningen lagen. Hij keerde zich van hen af en vertrok boos met zijn eigen mannen naar de Dam, waar hij destijds heer was.

Edzard wist zijn boosheid zo goed te verbergen of te bedwingen dat de Saksische heren bij Aduard en op andere plaatsen die niet merkten, niet wilden merken of eenvoudig niet belangrijk vonden.

De Saksers zagen dat Groningen het zonder ontzet niet lang zou kunnen uithouden. Vanuit het Sticht Utrecht kwam geen hulp. Daardoor waren zij zo zeker van hun overwinning dat zij Edzard en anderen niet meer serieus namen.