Groningen heeft bijna geen voedsel meer

Na het langdurige beleg van Groningen was de stad een heel jaar van de buitenwereld afgesloten. Binnen de muren verbleven veel inwoners en ingehuurde soldaten. De voedselvoorraden werden steeds kleiner, terwijl er niets meer bij kwam.

Na Pasen kwam de stadsraad in het stadhuis bijeen om met de gilden en de overige burgers te overleggen. De bisschop van Utrecht en de Stichtse steden hadden hen zonder hulp achtergelaten. Er was geen uitzicht op ontzet en de burgers zagen geen mogelijkheid de stad veel langer te verdedigen.

Een besluit om heer Vytt binnen te halen

Bij Aduard voerde een ridder uit Meissen, die heer Vytt heette, namens de hertog van Saksen het bevel over de belegeraars. Hij leidde de strijd naast graaf Edzard van Oost-Friesland. Edzard had inmiddels ruzie met hem gekregen en lag met zijn eigen mannen bij de Dam.

Vytt was een trotse, sterke en wrede man. Hij mishandelde de burgers van Groningen die hij gevangennam zwaar.

De raad, de gilden en de burgers besloten op dat moment toch eensgezind Vytt als vertegenwoordiger van hertog Georg binnen te halen. Zij wilden de stad aan hem overdragen en Georg voor altijd als heer erkennen.

Er werden afgevaardigden aangewezen die onmiddellijk naar Aduard zouden varen om Vytt te halen. Hun schip lag al klaar. Zelfs de kussens waarop zij tijdens de vaart zouden zitten, waren al aan boord gelegd.

Twee verminkte burgers komen terug

Juist toen de afgevaardigden het stadhuis verlieten, kwamen een man en een vrouw op de markt. Zij waren inwoners van Groningen en kwamen uit gevangenschap bij Aduard terug.

Omdat de twee arm waren, had heer Vytt hun neus en oren laten afsnijden en hen vervolgens teruggestuurd. Voor de raad en de samengestroomde burgers lieten zij hun verminkingen zien en vertelden zij wat de dienaren van de Saksische hertog hun hadden aangedaan.

Onder de aanwezigen brak geschreeuw en gemor uit. De burgers riepen gezamenlijk dat zij hun stad liever in brand zouden steken dan zulke wrede overheersers als heren binnen te halen.

De afgevaardigden die Vytt moesten ophalen, werden onmiddellijk teruggeroepen. De stad bleef nog enkele dagen onder haar moeilijke omstandigheden. Gewone inwoners aten vanwege de armoede haverbrood.

Geheime berichten aan graaf Edzard

De Groningers hadden gehoord dat Edzard ruzie had met Vytt en de andere Saksische heren. Edzard lag zonder hen met zijn eigen soldaten in de Dam.

De stad zond daarom in het geheim brieven en boodschappers naar Edzard. Zij wilden weten hoe hij tegenover Groningen stond en of hij de stad voor zichzelf en zijn erfgenamen wilde aannemen. Ook vroegen zij welke voorrechten en vrijheden hij hun in dat geval zou toestaan.

Edzard reageerde vriendelijk en willigde hun verlangens in. De Groningers besloten hem als erfelijk landsheer te aanvaarden. Zij stuurden gezanten met volmacht om afspraken over de overdracht, de voorwaarden en de vrijheden te maken.

Wat de stad en de graaf afspraken

Edzard beloofde de burgers te laten leven met de vrijheden en voorrechten die zij hadden op het moment dat hij de stad betrad. Hij beloofde de Saksische bevelhebbers en soldaten uit Aduard en de andere legerplaatsen niet binnen te laten. Zelf mocht hij met zo veel van zijn eigen soldaten en mensen komen als hij wenste.

Verder beloofde Edzard Groningen nooit aan de hertog van Saksen over te dragen. De Groningers gaven hem op hun beurt toestemming een burcht of versterking in de stad te bouwen, zo groot en sterk als hij wilde.

Toen de gezanten terugkeerden en verslag deden, riepen de burgers dat zij Edzard als heer wilden hebben. De stad schafte meteen alle belastingen en accijnzen af. De graaf had immers beloofd de vrijheden die hij bij zijn komst aantrof te handhaven. De burgers wilden daarom zorgen dat hij een stad zonder belastingen zou aantreffen.

Edzard wordt op 1 mei 1506 ingehuldigd

Op 1 mei 1506 trok graaf Edzard met tweeduizend man vanuit de Dam naar Groningen. De Groningers kwamen hem buiten de stad tegemoet bij de Hoge Brug. Zij ontvingen hem met veel eerbetoon en begeleidden hem met kruisen en vaandels door de Poelepoort naar binnen.

Daarna gingen zij met hem naar de Sint-Maartenskerk. Zij zwoeren hem trouw en huldigden hem als erfelijke heer. Edzard aanvaardde het bestuur namens het Heilige Roomse Rijk. Hij beloofde een goede heer te zijn, hun vrijheden te eerbiedigen en de stad nooit aan de hertog van Saksen over te leveren.

Nooit hadden de Groningers een feller en wreder vijand gehad dan Edzard, zoals hij bij de Dam en meermaals bij Groningen had getoond. Omgekeerd hadden de Groningers hem alle smaad, schimp en kwaad aangedaan die zij konden. Op Paasdag hadden zij hem nog zo vervloekt en verwenst als ooit een mens onder de zon was verwenst. Op 1 mei haalden zij hem juist feestelijk als heer binnen. Er was grote blijdschap in de stad, die lang in nood had verkeerd. Zij noemden de graaf hun verlosser. Kinderen zongen op straat:

"Heer Vytt is Gronningen quyt."

Meteen na zijn huldiging liet Edzard een sterke burcht aanleggen aan de zuidoostkant van de stad bij de Herepoort, binnen de stadsversterkingen. Hij voorzag het bouwwerk van een gracht, een dikke wal, sterke poorten en torens.

De keuze van de Groningers

De wreedheden van Saksische onderbevelhebbers berokkenden hun eigen vorst veel schade. Als de hertog van Saksen zelf voor Groningen had gestaan, zou hij zich zo genadig en deugdzaam tegenover de burgers hebben gedragen dat zij hem eensgezind met groot eerbetoon hadden binnengehaald.

In Groningen waren burgemeesters en rijke inwoners die de Saksische vorst steunden. Zij hadden vaker geprobeerd Georg als heer binnen te krijgen. Als de gilden dat niet krachtig en met vooruitziende blik hadden tegengehouden, had de hertog al lang zijn zin gekregen in Groningen.

Ook nadat Edzard de stad had ingenomen, waren er mensen die liever de hertog van Saksen hadden gehad. Zij herinnerden zich hun oude vijandschap met Edzard en vonden Georg van hogere afkomst en groter aanzien. Menselijk overleg kan de wil van God niet keren.