De Saksische leiding hoort van Edzards intocht

Heer Vytt en andere Saksische officieren rond Groningen en de bestuurders in Leeuwarden hoorden dat Edzard met kruisen en vaandels in Groningen was binnengehaald en als heer gehuldigd. Zij waren woedend. Edzard had de stad zonder hun overleg of toestemming ingenomen.

Zij stuurden onmiddellijk boodschappers en brieven naar hertog Georg in Meissen om hem te vertellen wat er gebeurd was. De hertog wist niet of Edzard Groningen voor zichzelf had ingenomen. Daarom stuurde hij zijn Friese raadslieden naar de graaf om te vragen namens wie en onder welke voorwaarden hij de stad hield.

Edzard noemt zich tijdelijk beheerder

Edzard antwoordde dat hij Groningen alleen tijdelijk in beheer had genomen namens de keizer en het Heilige Roomse Rijk. De reden zou het lopende geschil tussen hertog Georg en het Sticht Utrecht zijn. Hij zou de stad beheren totdat die kwestie was opgelost.

Volgens de Saksische berichten zei Edzard bovendien dat hij de stad op bevel van de keizerlijke majesteit had ingenomen. Deze verklaringen waren voorgewend. De graaf wilde de hertog en alle anderen nog een tijd in onzekerheid houden, zodat niemand zeker wist wat zijn bedoeling was.

De Saksische raad begreep wel dat de graaf de stad niet had ingenomen om Georg te helpen. Toch moest zij een praktische regeling met hem treffen.

Het leger van vierduizend man wordt betaald

Voor Groningen lagen nog ongeveer vierduizend soldaten. De Saksische bestuurders hadden geen opdracht meer ontvangen om hen te betalen of te onderhouden.

Zij vreesden dat Edzard deze mannen in dienst zou nemen en met hen Oostergo en Westergo zou binnentrekken. Daarmee zou hij de Saksers uit Friesland kunnen verdrijven. Daarom gingen de raadslieden ermee akkoord dat Edzard Groningen voorlopig in beheer hield totdat het geschil was beslecht.

Rond de feestdag van Bonifatius, 5 juni, reisden de Friese regenten naar het Sticht Utrecht voor onderhandelingen met de Stichtse steden. Rond Sint-Vitus, 15 juni, kwamen zij naar Leeuwarden terug.

Terwijl zij weg waren, kwam de hoogste Saksische maarschalk uit Meissen met een grote hoeveelheid geld naar Friesland. Hij trok naar het leger voor Groningen en betaalde de soldaten helemaal uit. Daarna gingen zij ieder hun eigen weg.

De Saksische soldaten mogen de stad niet in

Edzard liet geen jonker, officier of gewone soldaat van de Saksische troepen Groningen binnenkomen of door de stad reizen. Eten en drinken werden hun wel buiten de poort gebracht.

De soldaten vonden dat een grote belediging: zij hadden meer dan een jaar voor Groningen gevochten, maar mochten de stad die zij hadden helpen belegeren niet binnengaan.

De graaf krijgt een Saksische aanstelling

De Saksische maarschalk en de raad benoemden Edzard vervolgens tot stadhouder van het Groningerland, van de Lauwers tot de Eems. Bij die aanstelling hoorden geschreven voorwaarden over zijn verhouding tot hertog Georg. De aanstelling gold totdat zij zou worden herroepen.

Edzard kreeg een jaarlijkse bezoldiging uit de inkomsten en renten van het gebied toegezegd. Bovendien zou hij eenmalig 30.000 keurvorstelijke guldens krijgen wanneer de hertog zijn stadhouderschap zou beëindigen.

Met deze voordelen wilden de Saksers hem aan zich binden. Zij hoopten later alsnog Groningen te krijgen. Tegelijk wilden zij voorkomen dat Edzard tegen Georg zou optrekken en Friesland zelf zou innemen.

De gewone Friezen waren weinig op de Saksers gesteld en velen zouden zich gemakkelijk bij Edzard hebben aangesloten als hij was binnengevallen. Georg had bovendien niet genoeg geld om de oorlog voort te zetten. Uit vrees voor Edzard stemden zijn bestuurders daarom met alles wat hij verlangde in.

De onzekerheid duurt tot 1512

De verhouding bleef onduidelijk tot 1512, toen de hoofdelingen in Leeuwarden om de graaf werden terechtgesteld. Daarvoor wisten veel Friezen niet of Edzard Groningen voor de Saksische hertog of voor zichzelf bestuurde.

Saksische bestuurders noemden Edzard in het openbaar herhaaldelijk een verrader. Edzard sprak op zijn beurt kwaad over hen. Toch geloofden sommige Friezen dat de graaf en de hertog misschien in het geheim samenwerkten. Zij herinnerden zich het grote kwaad dat Edzard de Friezen had aangedaan en hoe hij de Saksische hertog bij Groningen had geholpen en versterkt tegen de Friezen en Groningers.

Na de terechtstellingen in 1512 werden de bedoelingen van de graaf voor de Friezen duidelijker. Edzard bestuurde Groningen en de Ommelanden ten oosten van de Lauwers, de Saksers Oostergo, Westergo en Zevenwouden. Het bleef tot 1514 betrekkelijk rustig.

De Saksische bestuurders lieten elke winter, wanneer het hard vroor, vreemde soldaten in de Friese steden legeren. Zij vreesden dat Edzard bij vorst met een leger het land zou binnendringen.

Hoewel Edzard Groningen en de omliggende landen bestuurde, hield hertog Georg zelf twee blokhuizen in Groningerland: Winsum en Weerdenbras. Zij bleven bezet met zijn eigen soldaten en waren goed voorzien van voorraden en andere benodigdheden.