Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
De Saksische overheid roept in 1506 de Friese geestelijken, edelen, grietmannen en dorpsbewoners bijeen om aanspraken op land te onderzoeken.
Een landdag in Leeuwarden
Op de octaafdag van Petrus en Paulus, 6 juli, moesten afgevaardigden uit Oostergo, Westergo en Zevenwouden in Leeuwarden bijeenkomen. De regenten hadden geestelijke leiders, edelen en grietmannen laten oproepen. Ook uit ieder dorp moesten twee boeren of andere huislieden verschijnen.
De afgevaardigden kwamen bijeen in de kerk van het Nijehof. Daar legde de hoogste maarschalk namens hertog Georg drie vragen voor over land dat de vorst wilde verkrijgen en verbeteren.
Drie gebieden waar de hertog belangstelling voor had
- Het bedijkte land van Het Bildt: wie kon op dat land rechten laten gelden?
- Het buitendijkse gebied vanaf Hallum in de richting van Groningen: wie had daar aanspraken?
- De woeste en nog niet bruikbare gronden tussen Wartena en Oldeboorn en tussen de Wouden en Grouw: wie had daar rechten?
De hertog wilde het buitendijkse land bedijken om daar inkomsten uit te krijgen. Van de moerassige of slecht bruikbare gronden wilde hij met dijken en watermolens bruikbaar landbouwland maken.
De landerijen op Het Bildt waren al bedijkt. De vorst wilde die kopen en er geld voor betalen.
Kloosters en edelen weigeren hun rechten af te staan
Van de plannen kwam niets terecht. Verschillende edelen en kloosters hadden rechten op het buitendijkse gebied van Hallum in de richting van Groningen. Zij wilden hun gronden niet verkopen of afstaan.
Met heren was het kwaad kersen eten: zij kochten wel, maar betaalden slecht.
Plaatsen in de 16de eeuw
Ook op Het Bildt waren al aanspraken van kloosters. Daarbij ging het om Mariëngaarde en Aengum. Zij bezaten daar grote stukken land, die met sloten en greppels van de omringende gronden waren afgescheiden.
De kloosters beschikten over oude brieven en zegels waaruit volgens hen bleek dat hun land eerder samen met andere gronden was bedijkt en vervolgens door de landsheer in huur was uitgegeven. Daarom klaagden zij over de handelwijze van de hertog.
Dagelijks leven en beroepen
Toen de kloosters het land terugvroegen dat de gemeenschap hun vroeger had gegund, wilden de Saksische heren hun die rechten slechts voor een zo laag mogelijk bedrag afkopen. Het land zelf wilden zij niet teruggeven.
De kloosters verloren daardoor hun land en kregen ook geen betaling: de heren weigerden de werkelijke waarde te vergoeden.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
De kronieken van Worp
Beelden bij de kroniek
De octaafdag van Petrus en Paulus is 6 juli, niet 29 juni. De feestdag zelf valt op 29 juni. De hertaling volgt de octaafdag zoals Worp die noemt.
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, uitgegeven door het Friesch Genootschap, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 84-85 (PDF-bladzijden 97-98).
Online kronieken, dagboeken en brieven.
- De landdag staat op de octaafdag van Petrus en Paulus, weergegeven als 6 juli. De feestdag zelf is 29 juni. De hoofdtekst noemt hier niet opnieuw een jaartal; de samenhang met de voorafgaande gebeurtenissen is behouden, evenals de afwijkende marge 1504.
- De kloosteraanspraken op het Bildt, het gemeenschappelijk gegunde land en de brieven en zegels zijn mededelingen uit de kroniek. Die oude eigendomsstukken worden in deze passage niet afgedrukt. De uitdrukking over het slecht betalen door heren behoort tot het oorspronkelijke relaas. De precieze identificatie van Aengum is niet onafhankelijk vastgesteld.