Catharina Schrader in Dokkum, 1697-1698

Deze pagina is gebaseerd op de bewaard gebleven aantekeningen en latere herinneringen van vroedvrouw Catharina Geertruida Schrader. Zij kwam eind 1695 naar Dokkum.

1697: miskramen, schippers en moeilijke geboorten

In 1697 en 1698 noteerde Catharina opnieuw enkele bevallingen waar zij later uitvoerig op terugkwam. Vooral de moeilijke ligging van kinderen, hulp van andere vroedvrouwen en het gebruik van instrumenten komen in deze verhalen naar voren.

6 mei: Auwkie, vrouw van molenaar Jan Berens

Deze bevalling bleef Catharina bij. In haar Memoires schreef zij dat de kinderen seer wonderlick laagen — zeer wonderlijk lagen. Zij moest beide kinderen ontwarren van binnen — inwendig van elkaar losmaken — en haalde ze vervolgens bij de voeten. Ook met de nageboorte had zij volgens eigen zeggen veel moeite. Zij besloot kort: Doch alles wel vor moeder en kint — toch liep alles goed af voor moeder en kind.

17 mei: Schuwkye en meester Pitter

Schuwkye, de vrouw van herbergier Johannes Wytzes, had de dag vóór de bevalling met een jongeman gedanst. Catharina schreef dat Schuwkye daarmee haar zwangere lichaam te veel geweld had aangedaan en dat de Heer haar daarvoor strafte.

Schuwkye had drie dagen schricklick arbeyt — verschrikkelijk zware barensarbeid. Zij voegde eraan toe: Hel narbandig . Het kind zat vast en kon volgens Catharina alleen dor de konst worden verlost — met verloskundige kunst, hier uiteindelijk met instrumenten. Meester Pitter werd erbij gehaald. Hij was de vroedmeester/chirurgijn die Catharina ook bij andere zeer moeilijke bevallingen inschakelde. Hij werkte nog een hele dag met Schuwkye. De inspanning was zo groot dat hij volgens Catharina drie keer flauwviel.

Meer over Catharina's haken, schaar, klysteerspuit, katheter en andere hulpmiddelen staat op de aparte pagina over haar instrumenten en medicijnen.

Catharina vermeldt in deze Memoirespassage niet uitdrukkelijk of het kind vóór het gebruik van de haken al was overleden. Uiteindelijk trokken Catharina en meester Pitter het kind samen naar buiten, ieder met een verloskundige haak.

Schuwkye bleef daarna ongeveer drie dagen redelijk. Vervolgens kreeg zij een zware loop — ernstige diarree — en overleed. Catharina nam het hele voorval later opnieuw op in haar Memoires.

28 december: een kwartier na twee dagen ellende

Deze gebeurtenis staat in het register onder 28 december 1697, terwijl Catharina haar in de latere Memoires als 28 december 1696 dateerde. Buiten de Woudpoort werd zij bij de vrouw van boer Meyndert Dudes gehaald. Een andere vroedvrouw was al twee dagen bij haar geweest zonder haar te kunnen helpen. Catharina schreef dat de vrouw door die hulp gemarrtelt was — gemarteld of zwaar gekweld.

Bij onderzoek merkte Catharina dat het kind achter het schaambeen vastzat. Zij bracht het volgens haar binnen een kwartier in de goede positie en verloste de vrouw. Moeder en kind bleven behouden.

3 juli 1698: Hincke op de Vleesmarkt voelt geen weeën

Bij Hincke, de vrouw van bakker Sibran Willems op de Vleesmarkt, voelde Catharina veel vruchtwater en een kind dat verkeerd lag. Zij vroeg Hincke of zij weeën had. Het antwoord was nee. Catharina ging naar huis met de opdracht haar onmiddellijk te halen zodra de weeën begonnen.

De hele nacht en nog een halve nacht gebeurde er niets. De volgende middag ging Catharina zelf terug. Hincke voelde nog steeds geen verandering. Catharina onderzocht haar opnieuw en vond dezelfde toestand.

Toen nam zij een besluit. Zij liet vrienden en buren halen en zei dat zij Hincke meteen moest helpen. Hincke vroeg of dat wel kon omdat zij geen barensweeën had. Catharina antwoordde dat zij moest beginnen, omdat het anders voor beiden verkeerd kon aflopen.

Zij brak de vliezen. Het eerste kind lag op de zijde. Catharina draaide het, zocht de voeten en haalde het zonder weeën ter wereld. Daarna kwam opnieuw veel vruchtwater en bleek er een tweede kind te zijn. Ook dat lag verkeerd. Zij draaide het, kreeg de voeten en verloste Hincke onmiddellijk.

In haar Memoires beschreef Catharina het verloop nauwkeurig. Het eerste kind haalde zij na het keren bij de voeten, sonder wee of ach — zonder weeën of een kreet van pijn. Meteen daarna kwam opnieuw een grote hoeveelheid vruchtwater en diende het tweede kind zich aan. Ook dat lag verkeerd. Catharina keerde het opnieuw, kreeg de voeten te pakken en verloste Hincke onmiddellijk. Zij schreef dat alles sonder pin of smert verliep — zonder pijn of smart.

Over het geslacht van de tweeling verschillen haar notities: in het register schreef Catharina dat zij twee zonen haalde; in haar latere herinnering noemt zij een zoon en een dochter. Hincke had daarna een gezonde kraamtijd. Catharina schreef bovendien dat beide kinderen nog lange tijd in leven bleven. Zij eindigde haar herinnering met Wonderlick sijn Godes werrcken — wonderlijk zijn Gods werken.

17 tot 20 oktober: drie dagen bij de vrouw van schipper Bonteko

Op 17 oktober werd Catharina gehaald bij de vrouw van schipper Henderick Bonteko. De bevalling duurde tot donderdagochtend 20 oktober. Het ging om een groot kind dat al was overleden. Meester Pitter moest het kind volgens Catharina met grotte muyte — met grote moeite — halen.

Ook de nageboorte zat vast. Catharina schreef twelck ick rede ; de precieze betekenis van die formulering is niet helemaal duidelijk, maar zij noteerde in ieder geval dat ook de nageboorte problemen gaf. Daarna schreef zij: Godt bewar mij verder vor de instrumenten — God beware mij verder voor de instrumenten. Haar betaling was dertien gulden en twee stuivers.

Dokkum rond 1700

Dokkum en dagelijks leven

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.