Catharina Schrader in Dokkum: zware bevallingen in 1696

Deze pagina is gebaseerd op de bewaard gebleven aantekeningen en latere herinneringen van vroedvrouw Catharina Geertruida Schrader. Zij kwam eind 1695 naar Dokkum .

22 juni 1696: Jancke bij de Drogerijpijp

Op dinsdag 22 juni werd Catharina gehaald bij Jancke, de vrouw van wagenmaker Zitse Jouwes, bij de Drogerijpijp. Het kind lag volgens haar in de rechter side, ser wonderlick — zeer vreemd in de rechterzijde. Het was heel moeilijk te keren. Uiteindelijk kreeg Catharina met grote kracht en moeite de voetjes te pakken.

Ditmaal stond zij niet alleen aan het bed. In het register noemt zij dominee Schregardus en meester Pitter Vanij. In haar latere Memoires omschreef zij hen als een vroedmeester en ons domene — onze dominee. Zij schreef dat de twee mannen haar na afloop grotte ehre gaven — veel eer of waardering.

Catharina benadrukte zelf: hebe, Godt lof, de saeke selves geredt — God zij geloofd, ik heb de zaak zelf gered. De toestand was zo ernstig dat men volgens haar twijfelde of moeder en kind het zouden overleven. Er werd een zoon geboren en beiden bleven in leven. Zij ontving drie gulden. In haar latere herinnering besloot zij: O Heere, U sij lof en danck — o Heer, U zij lof en dank.

13 juli: Bauwkie komt met de trekschuit uit Leeuwarden

Bauwkie, de vrouw van timmerman Frerick Ydes, was bij haar moeder in Leeuwarden toen haar vruchtwater brak. Toch stapte zij in de trekschuit en reisde naar Dokkum. Catharina schreef later dat dit verkeerd was geweest.

Bauwkie had uiteindelijk vier dagen zeer zware weeën. Catharina gaf de zaak op een bepaald moment over. Daarna werd een andere hulpverlener gehaald, die zei dat het wel snel zou gaan. Volgens Catharina was deze persoon nog een leerling. Zij bleef een dag en een nacht bij Bauwkie zitten zonder de bevalling tot een einde te brengen.

Het korte register en haar latere herinnering verschillen hier iets. In het register schreef Catharina dat Bauwkie drie dagen in arbeid was; in de latere Memoires maakte zij daarvan vier dagen.

Catharina zorgde vervolgens dat meester Pitter kwam. Het kind zat uiterst moeilijk. In het register schreef zij dat de baarmoeder zich om de hals had gesloten en dat de navelstreng driemaal om de hals lag. Alles wat artsen voorschreven en wat men met de gebruikelijke handgrepen probeerde, hielp niet.

Meester Pitter werkte zo zwaar dat hij flauwviel. Uiteindelijk besloten zij instrumenten te gebruiken. Het kind was dood. De meester wilde Catharina geen ogenblik missen; ieder van hen gebruikte een haak om het kind te verwijderen.

Bauwkie overleefde en was volgens het register daarna fris en gesont — gezond en goed hersteld. In haar latere Memoires herinnerde Catharina zich nadrukkelijk dat Bauwkie een gezonde kraamtijd had, daarna nog kinderen kreeg en nog ongeveer veertig jaar leefde. In het register staat een betaling van zes gulden en zes stuivers. Catharina sloot af met haar wens dat God haar verder voor zulke gevallen zou bewaren.

20 juli: twee dagen hulp zonder resultaat

In de Grote Oosterstraat kwam Catharina bij Hillegontie, de vrouw van een turfschipper die zij Clas noemt. Een andere vrouw, die Catharina Saackie noemt, had Hillegontie al twee dagen geholpen. Nadat Catharina naar eigen zeggen alles in guden staat gebracht had — alles in een goede toestand had gebracht — werd de dochter binnen een uur geboren.

Daarna had Catharina nog veel werk aan de nageboorte. Zij schreef dat zij die rondom los pellen moest — rondom met de hand losmaken. Moeder en kind bleven in leven. Catharina schreef dat dit tot ehre van Goodt goed was afgelopen — tot eer van God. Haar betaling bedroeg één gulden en dertien stuivers.

17 augustus: Maryken krijgt een tweeling

Maryken, de vrouw van kordewerker Jackobus, kreeg twee dochters. In de latere herinnering schreef Catharina dat de eerste moeilijk met de schouders kwam. Bij een van de kinderen moest zij met grote moeite de voeten zien te bereiken. De nageboorte zat sterk vastgegroeid en moest worden losgemaakt.

Moeder en kinderen bleven in leven. Haar register en haar latere aantekening verschillen over de precieze datum: 7 of 17 augustus. De betaling was twee gulden en vijftien stuivers.

18 augustus: Arriantie op de Oostersingel

De volgende beschreven zware bevalling was bij Arriantie, de vrouw van bakker Cornelis Estrick, op de Oostersingel. Het kind lag in de zijde ingedrongen. Catharina noemde de geboorte zeer zwaar.

Er werd een dochter geboren met een gespleten lip, in haar tijd een hazenmond genoemd. Daarna zat de nageboorte zeer vast. Catharina had er naar eigen zeggen verschrikkelijk veel werk mee voordat zij die kon losmaken. Moeder en kind bleven in leven. Zij ontving twee gulden en vier stuivers.

13 november: buiten de Hanspoort

Buiten de Hanspoort kwam Catharina bij Trintie, de vrouw van Feicke. Het kind kwam met het achterwerk voor. Catharina schreef dat het most smoren dor de veuligheit — volgens haar door de grote hoeveelheid vuil of vocht moest stikken — en dat het kind dood was. Zij bad daarna: O Here, beware mij verder vor sulcke ongeluckige gebortten — o Heer, bewaar mij verder voor zulke ongelukkige geboorten. Zij ontving één gulden en negentien stuivers.

28 november: na een zware bloeding

Ook buiten de Hanspoort hielp zij Hinke, de vrouw van Jochem, die zij als scholapper aanduidt. Veertien dagen eerder had Hinke een zware bloeding gehad en was zij zeer benauwd geweest. Toch werd op 28 november een zoon geboren en liep de bevalling volgens Catharina goed af. Zij ontving één gulden en elf stuivers.

21 december: opnieuw buiten de Hanspoort

Op 21 december werd Catharina opnieuw buiten de Hanspoort gehaald, nu bij Jelltie, de vrouw van schuitenmaker Hyncke Baas. De voeten van het kind kwamen eerst. Daarna bleef het hoofd vastzitten. In een van haar notities schreef Catharina dat de geboorteopening zich om de hals sloot. Het meisje werd dood geboren. De betaling was één gulden en negentien stuivers.

81 kinderen in haar eerste volle Dokkumer jaar

Aan het einde van 1696 telde Catharina 81 kinderen die zij binnen en buiten Dokkum had geholpen. Zij sloot het jaar af met een gebed om zegen voor 1697, om voor ongelukken bewaard te blijven en om de gunst van de mensen te behouden.

Lees ook andere verhalen uit Catharina’s praktijk.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.