Deze pagina is gebaseerd op de bewaard gebleven aantekeningen en latere herinneringen van vroedvrouw Catharina Geertruida Schrader. Zij was als vroedvrouw actief van 1693 tot 1745 en woonde in deze jaren in Dokkum . Lees het overzicht van haar leven en werk.

Dokkum, 3 mei 1727: bij burgemeester Synya en Trintie

Op zaterdag 3 mei 1727 werd Catharina geroepen bij burgemeester Synya en zijn vrouw Trintie in Dokkum. Voor deze bevalling noteerde zij een honorarium van zes gulden.

Kraamzorg rond 1715.

Een bevalling in een Fries huishouden rond 1715. Catharina werkte vrijwel altijd bij haar patiënten thuis.
Lees meer over bevalling en kraamzorg .

Toen Catharina de barende vrouw onderzocht, was het vruchtwater al verdwenen. Het kind lag niet met het hoofd naar beneden, maar dwars of schuin opzij. Daar kwam nog een ernstige complicatie bij: de navelstreng hing al ver buiten het lichaam van de moeder.

De navelstreng lag vóór het kind

Een uitgezakte navelstreng was gevaarlijk voor het kind. Wanneer het kind verder in het geboortekanaal kwam, kon de navelstreng worden afgeklemd. Daardoor werd de toevoer van bloed en zuurstof naar het kind onderbroken. Catharina zag in dit geval dat het kind al was overleden.

In haar eigen woorden noteerde zij: “het waater al weg was en het kint op de sijde, de navelstreng lang uyt het ligam”. In modern Nederlands: het vruchtwater was weg, het kind lag opzij en de navelstreng hing ver naar buiten.

Een Friese stad in het begin van de 18de eeuw. In straten, stegen en huizen zoals deze lag het werkterrein van Catharina.

Een dode dochter

Omdat het kind dood was en alleen met grote kracht kon worden geboren, schrijft Catharina dat zij het kind moest “sticken”. In haar zeventiende- en achttiende-eeuwse woordgebruik betekende dat hier een ingreep waarbij het overleden kind met een scherp instrument werd geopend of verkleind om de geboorte mogelijk te maken. Zij beschrijft niet welk instrument zij precies gebruikte.

Daarna probeerde zij de voeten van het kind te vinden. Dat kostte haar naar eigen zeggen “seer groete moyte”. Toen zij de voeten eenmaal te pakken had, kon zij het kind draaien en naar buiten halen. Het was een dochter.

Trintie overleefde de bevalling

De zware ingreep richtte zich op het overleden kind om het leven van de moeder te redden. Catharina noteerde na afloop kort maar duidelijk dat Trintie goed bleef: “De moder is wellvarende.”

Op de algemene pagina over bevalling en kraamzorg in Friesland staat meer uitleg over verkeerde liggingen, het uitzakken van de navelstreng en de middelen die een vroedvrouw bij een vastgelopen bevalling kon gebruiken.

Roeiboot rond 1715.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.