De nalatenschap van Hancke Sybrensz
weesrekeningen en goederenscheiding 1604-1606

De weesrekening van 1604

Hancke beheerde als grootvader een deel van het vermogen van de twee minderjarige kinderen van zijn overleden zoon Sijbren Hanckes en Ath Broers. Op 20 augustus 1604 werd daarover rekening gedaan. De kinderen hadden 9 pondemaat en 2 einsen land van hun grootmoeder geërfd; die grootmoeder had het land zelf eveneens geërfd. Daarnaast stond 13 pondemaat land in de rekening als tijdens het huwelijk door Hancke aangewonnen.

Volgens de latere standaard is 9 pondemaat en 2 einsen ongeveer 3,37 hectare en 13 pondemaat ongeveer 4,78 hectare. Eén pondemaat van de gronden werd door Reijner Sijbrens zonder huur gebruikt. De genoemde landerijen brachten gezamenlijk gg 21-5 per jaar aan huur op.

De rekening verwijst ook naar het testament van Eelck en naar haar overlijden ongeveer drie jaar eerder. De twee kinderen moesten volgens dat testament een eerder ontvangen bedrag weer inbrengen. De index leest haar patroniem onzeker als 'Wijbes'; andere akten maken de identificatie met Hanckes vrouw Eelck Jorrijts zeer waarschijnlijk.

Hancke overlijdt

Hancke was op 13 mei 1605 nog als schuldeiser actief. In januari 1606 wordt hij als overleden behandeld. Op 29 januari werd een inventaris van zijn goederen gemaakt. Daarin worden onder meer zijn testament en diverse gouden en zilveren munten met waarderingen genoemd.

24 januari 1606: drie erfgenamentakken

De rekening, bewijs en reliqua en goederenscheiding van 24 januari 1606 geeft een netto nalatenschap van gg 1079-6-10. Volgens Hanckes testament moesten eerdere uitkeringen 'in berns' weer in de berekening worden ingebracht.

De overleden zoon Sijbren Hanckes had volgens de rekening gg 200 meer ontvangen dan schoonzoon Joucke Aennis; zoon Wijbe Hanckes had gg 275 meer ontvangen dan Joucke. Na correctie resteerde gg 604-6-10 om in drie takken te verdelen. Voor de kinderen van Sijbren kwam daar nog gg 30 bij die hun grootvader speciaal aan hen had toebedeeld. De uiteindelijke in de samenvatting genoemde bedragen waren gg 231-11-8 voor de kinderen van Sijbren en gg 186-11-8 voor zowel Wijbe als de tak Joucke/Hijlck.

De akte noemt Joucke Aennis uitdrukkelijk schoonzoon van Hancke en echtgenoot van Hijlck Hanckes. Daarmee is de familierelatie rechtstreeks uit een weesboek bewezen.

School voor de kleinkinderen

Bijzonder is de regeling voor de twee kinderen van de overleden Sijbren. Ath Broers en haar nieuwe echtgenoot Jou Tiercx zouden hen de volgende twee jaar voor gg 80 per jaar onderhouden. De kinderen zouden één winter in Sneek en één winter in Bolsward naar school gaan en 's zomers thuis verblijven. Deze passage geeft een zeldzaam concreet beeld van de opvoeding die in de boedelregeling werd vastgelegd.

26 mei 1606: laatste rekening

Een latere goederenscheiding rekende verder met rente op obligaties. Er was gg 73-14 aan rente en een Franse kroon ter waarde van gg 2-14 die Wijbe in het kantoor van zijn vader had gevonden. Uitgaven en schulden werden verrekend; het kleine tekort werd over de drie erfgenamentakken verdeeld. Joucke trad daarbij op als 'man en voogd' van Hijlck, terwijl Hijlck zelf als erfgenaam werd aangeduid.

Onroerend goed na Hanckes dood

Een overzicht uit 1606 noemt Hancke als mede-eigenaar met Reijner Sijbrants van drie pondemaat land te Scharnegoutum, ongeveer 1,10 hectare volgens de latere standaard. Daarnaast bezaten Hancke, Reijner en Jan 'Spaenckes' gezamenlijk één pondemaat fenland bij Sneek, ongeveer 0,37 hectare. De lezing van de perceelsnaam bij Scharnegoutum is in de index onzeker ('Duijme? land').

Hoe groot waren de geldbedragen?

In deze stukken staat gg voor goudgulden. In Friese historische uitgaven wordt een goudgulden doorgaans op 28 stuivers gerekend. Daarmee vertegenwoordigt gg 100 ongeveer 2.800 stuivers en gg 1079 ruim 30.000 stuivers. Historische daglonen varieerden sterk; als alleen zeer grove schaalvergelijking kan zo'n laatste bedrag in de orde van duizenden arbeidsdagen liggen. Een omzetting naar een exact eurobedrag is daarom niet verantwoord.

Meer uitleg over pondematen, einsen, goudguldens en Carolusguldens.

Bronbeperking

De volledige inventaris van 29 januari 1606 is nog niet regel voor regel ontcijferd. Daarom worden alleen de goederen genoemd die uit de index of andere gecontroleerde stukken blijken. Vee, werktuigen of huisraad worden niet aan Hancke toegeschreven zolang de originele inventaris dat niet betrouwbaar bevestigt.