1809: vanuit Deersum langs de elf steden
In januari 1809 vertrokken twee mannen uit Deersum voor een lange schaatstocht door Friesland: Pals Geerts Bleeksma, 24 jaar en timmerman uit Deersum, en Pals Andries Visser, een schipper uit Baard. Zij zijn de vroegst bekende Elfstedenrijders van wie de namen bewaard zijn gebleven.
Ze vertrokken omstreeks half zes 's morgens uit Deersum, reden eerst naar Leeuwarden en vervolgens via de noordelijke route langs de steden. Rond zeven uur 's avonds bereikten zij Sneek. Daar besloten zij, zoals het latere verslag zegt, "om even te pleisteren".
In het logement troffen zij een "gezellige kring van burgers gezeten rond de haard". Toen de aanwezigen hoorden welke afstand de twee hadden gereden, kregen zij boerenkoffie aangeboden. Daarna reden ze verder en kwamen omstreeks acht uur 's avonds weer in Deersum aan.
Hoe betrouwbaar is het verhaal?
De tocht haalde in 1809 de krant niet. Pas in 1909 beschreef J.M. Bleeksma het verhaal. Hij had de bijzonderheden gehoord van de toen 94-jarige zoon van Pals Geerts. Over oudere bewijsstukken schreef hij:
"Vroeger waren daarvan aantekeningen aanwezig, zodat de vertrouwbaarheid kan worden aangenomen."
De oorspronkelijke aantekeningen waren toen dus niet meer beschikbaar. Het verhaal berust op familieoverlevering die volgens de schrijver eerder schriftelijk was vastgelegd. Daarom is het beter de tocht als vroeg gedocumenteerde overlevering te presenteren dan als een gebeurtenis waarvan alle controlepunten uit 1809 nog bewaard zijn.
Keuken rond 1800.
Pals en Froukje bleven dicht bij het ijs
Bleeksma was in Deersum geboren als zoon van dorpsonderwijzer Geert Pieters Bleeksma en Neeltje Pals. Hij werd meester-timmerman. Al in 1805 deed hij mee aan een hardrijderij in Sneek. Zijn latere vrouw Froukje Martens Jelgersma reed op 1 februari van dat jaar mee in de beroemde vrouwenrijderij in Leeuwarden en bereikte de vijfde ronde.
Ook op hoge leeftijd bleef Pals schaatsen. In 1870 meldde de Leeuwarder Courant dat hij bij een hardrijderij in Rauwerd nog eenmaal de baan afreed. Hij was toen ruim 86 jaar oud.
Terug naar Deersum
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.