30 januari 1877: de Willem III vertrekt uit Sneek

De stoomboot Willem III voer een beurtdienst tussen Sneek en Stavoren. Op dinsdag 30 januari 1877 vertrok het schip rond twee uur uit Sneek met passagiers en stukgoed. Na Ylst werd Heeg bereikt. Het weer was toen al ruw en de wind nam verder toe.

Scheepvaart rond 1889.

Na Heeg de open meren op

Een krantenreconstructie uit 1902, gebaseerd op verslagen van ooggetuigen uit 1877, meldt dat bij het aanleggen in Heeg een kajuitraampje werd ingedrukt. Daarna moest de boot vanuit het beschutte vaarwater het Heegermeer en de Fluessen oversteken. Aan boord waren toen 43 mensen, onder wie vier vrouwen.

Nijega kon door het noodweer niet worden aangedaan. De boot zette koers naar Galamadammen. Voor de opvarenden leek het einde van de gevaarlijkste oversteek al dichtbij.

Op het Feitezand gaat het mis

Op het Feitezand stootte de Willem III tegen de grond. Het roer brak en de schroef werkte niet meer. Golven sloegen door beschadigde ramen naar binnen. De passagiers zochten een plek op het dek, maar daardoor werd het schip in de storm nog moeilijker in evenwicht te houden. Rond half vijf of vijf uur zonk de boot zo ver weg dat het dek onder water kwam te staan.

Hulp blijft uit

In Oudega merkte men dat er iets mis was en probeerde men met een klein vaartuig het meer op te gaan. De storm maakte dat onmogelijk. Men dacht dat vanuit Koudum hulp zou komen. Daar wist men echter niet wat er op de Fluessen was gebeurd. Bij Galamadammen dacht men dat de Willem III vanwege het noodweer in Heeg was gebleven.

Een nacht in ijskoud water

Toen het donker werd, stonden veel opvarenden tot knie- of heuphoogte in het water. Sneeuw- en hagelbuien joegen over het dek. Een deel kon hoger op de stoomketel of aan de verschansing een plek vinden. De kou putte mensen langzaam uit.

Veertien mensen kwamen tijdens de nacht om. Het waren inwoners van verschillende plaatsen in Zuidwest-Friesland, onder andere Koudum, Nijega, Warns, Stavoren en Workum. Negenentwintig mensen overleefden.

31 januari: eindelijk redding

Pas bij daglicht kon het schip worden bereikt. Histoarysk Koudum noemt schipper Berend Kool uit Oudega als degene die de overlevenden van de Willem III haalde. Zij werden naar Galamadammen gebracht en opgevangen in de herberg van Fimme Karels Zalmstra en Tjerkje Dölle. Een aantal geredden was bijna bewusteloos; na zestien tot zeventien uur kou waren ledematen en gezichten sterk opgezwollen.

Begrafenissen rond het meer

Op zaterdag 3 februari werden slachtoffers in verschillende dorpen begraven. In Koudum trok een grote stoet naar het kerkhof. De reconstructie uit 1902 spreekt van bijna driehonderd familieleden en vrienden. De klokken luidden die dag ook in andere dorpen rond het water.

Wat bleef bewaard?

De geredden schonken later een tinnen koffiekan met inscriptie aan de herbergier en zijn vrouw als dank voor de opvang. De koffiekan en de grafsteen van Pieter Annes Okkinga worden in het Fries Scheepvaartmuseum genoemd als tastbare herinneringen aan de ramp. In Koudum staat sinds 2020 bovendien een kunstwerk dat de veertien slachtoffers herdenkt.

Van de Willem III zelf is geen betrouwbare afbeelding bekend. Het schip was in 1868 gebouwd en werd na de ramp hersteld. Later in 1877 werd het verkocht en kreeg het de naam Stad Stavoren.

Over de verslagen

Voor het verloop van de ramp bestaan krantenberichten uit 1877. Hepkema's Courant publiceerde in 1902 een uitvoerige reconstructie en schreef daarbij dat de oorspronkelijke berichten uit de mond van ooggetuigen en door ooggetuigen zelf waren opgetekend. Omdat die reconstructie 25 jaar na de ramp verscheen, zijn details hier waar mogelijk naast de vroegere krantenberichten en het onderzoek van Histoarysk Koudum gelegd.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.