De Fluessen: groot water tussen Heegermeer en Morra
De Fluessen, in het Fries De Fluezen, vormen het grote meer ten zuidwesten van het Heegermeer. Voor bewoners van Heeg, Gaastmeer, Elahuizen, Oudega en Koudum was dit geen leeg wateroppervlak. Het meer was tegelijk vaarweg, visgrond, werkgebied en een bedreiging voor laag land.
Beurtvaart rond 1800.
Een meer dat land won
Het lage veenland zakte door ontwatering en inklinking. Golfslag en afslag konden daarna steeds meer grond aantasten. Bij Elahuizen is dat uitzonderlijk zichtbaar. De kerk moest in de 17de eeuw wijken en ook de nieuwe plek raakte door het water aangetast. De ondiepte die Oude Kerkhof heet herinnert nog aan de verdwenen dorpsplek.
Visserij: paling bleef levend
De Fluessen waren visrijk. Fuiken waren vooral geschikt voor paling. Levende paling kon in een bun worden bewaard en daardoor over grote afstand worden vervoerd. Dat maakte het meer onderdeel van de palinghandel van Heeg en Gaastmeer.
De route naar Stavoren en de Zuiderzee
Voor de palingvaart vanuit Heeg liep de Friese route over het Heegermeer naar de Fluessen, vervolgens via de Morra en het vaarwater bij Galamadammen richting Stavoren. Vanaf Stavoren volgde de reis over de Zuiderzee en verder naar zee. Op Toenentoen volgen we deze reis hier alleen tot de Zuiderzee; Londen is de bestemming, niet het onderwerp van een buitenlandse reisbeschrijving.
Palinghandel van Heeg en Gaastmeer
Galamadammen: smalle doorgang
Tussen de Fluessen en de Morra lag bij Koudum een belangrijke passage. In de 17de eeuw werd er tol geheven. Bij aanleg van de Slaperdijk in 1732 kwam er een sluis; de eerste doorgang bleek voor de afwatering te smal. In 1775 kwam een extra sluis en in 1836 werd de doorgang opnieuw aangepast, met een brug en een bredere vaaropening.
1825: water, storm, bliksem en vlucht
De watersnood van februari 1825 veranderde de omgeving van de Fluessen in één groot overstroomd gebied. Bij het Heidenschap stond de boerderij van Engele Tietes de Wolf al in groot gevaar toen ook een onweersbui losbarstte. Een eigentijds verslag beschrijft hoe bliksem de boerderij trof en vee doodde terwijl het water nog steeg. In de lage dorpen aan de zuidkant vluchtten gezinnen met hun vee naar hoger gelegen plaatsen als Koudum en Hemelum.
Watersnood van 1825 in Friesland en de nasleep
Daarna: dijken, molens en turf
In het lage gebied bij Oudega, Kolderwolde, Nijega en Elahuizen werd in 1834 de Groote Noordwolder Veenpolder geregeld. Dijken en windwatermolens maakten vervening en drooglegging beter beheersbaar. Het landschap rond de Fluessen werd daarmee niet alleen door het meer gevormd, maar ook door turfwinning en georganiseerd waterbeheer.
Turf en water in de Groote Noordwolder Veenpolder
Plaatsen rond de Fluessen
1877: een stoomboot zinkt in de storm
Op dinsdag 30 januari 1877 voer de stoomboot Willem III van Sneek naar Stavoren. Na de stop in Heeg moesten de passagiers over het Heegermeer en de Fluessen, terwijl de westerstorm steeds sterker werd. Op het Feitezand raakte het schip in moeilijkheden. Het roer brak, de schroef werkte niet meer en water sloeg door gebroken kajuitramen naar binnen.
Na het zinken bleef een deel van het schip boven water. De opvarenden stonden de hele nacht in kou, sneeuw, hagel en opspattend water. Veertien mensen kwamen om; 29 overleefden. De volgende ochtend werden de overlevenden naar Galamadammen gebracht.
De ramp met de Willem III op de Fluessen, 1877
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.