Oudega aan de Brekken en de Poelen
Oudega in Wymbritseradeel lag in een laag, waterrijk landbouwgebied tussen de Oudegaaster Brekken, poelen en vaarten. Grasland, hooiland en veeteelt bepaalden het bestaan. Water kon rijkdom brengen, maar ook zout of hoog water over het land jagen.
Beurtvaart rond 1715.
Varen door de vaart en over de Brekken
Oudega ontstond aan de watergang tussen de Oudegaaster Brekken en de Schuttelpoel. De huizen stonden aanvankelijk vooral ten noorden van die watergang. De kerk lag aan de westkant. Vanaf de vaart konden bewoners en boeren met kleine vaartuigen de omliggende meren en dorpen bereiken. Hooi, melkproducten en andere goederen moesten bij de landerijen worden opgehaald en verder worden gebracht. De scheepvaart hoort daarom naast veeteelt bij de geschiedenis van het dorp.
Het dorp heeft tegenwoordig een haven bij het water. De ouderdom van de huidige havenvoorzieningen is daarmee niet vastgesteld: op de oude kaarten zijn vooral de dorpsvaart, de waterverbindingen en de bebouwing langs het water herkenbaar.
1543: land dat last had van zout water
De kerk bezat maar weinig eigen land. Pastoor Jelmer Agga zoon Broersma en de vicaris beschikten over grotere stukken gras- en hooiland. De administratie vermeldt dat de pachtwaarde van sommige pastoorslanden laag was door zout water dat eroverheen liep.
Hoog water en zout op het land
In het kerkelijke goederenregister van 1543 staat dat stukken gras- en hooiland bij de Brekken door zout water minder pacht opbrachten. Bij de watersnood van februari 1825 stond het land rond Oudega opnieuw onder zeewater. Een arbeider uit De Band voer toen met een bootje dwars over het overstroomde gebied naar Abbega, over de Hemdijk die normaal een droge verkeersweg was. Zijn verhaal staat bij de 19de eeuw.
1552: een gewapend dorp
De monsterlijst noemt onder meer Geercke Sijmon Hoijtema met harnas, ringkraag, hellebaard en degen. Gerrijt Goslicxz en Eijpcke Rijoerdtz stonden met harnas, ringkraag, speer en degen genoteerd. Laes Foeckez miste bij de controle zijn voorgeschreven harnas en ringkraag.
Schoolmeester, dorprechter en ontvanger
Vanaf de 17de eeuw zijn schoolmeesters bij naam bekend. De functie werd vaak gecombineerd met dorpsbestuur en administratie. In 1791 was Ate Jacobs Wiersma schoolmeester; in 1796 werd voor schoolmeester en voorzanger een traktement van 100 Carolusgulden plus woning aangeboden.
Oudega wymbritseradeel in de 17de eeuw
Een gezin uit Oudega en de scheepvaart
Hette Watses en Doetie Sijbes woonden in de eerste helft van de 18de eeuw met hun gezin in Oudega. Hun kinderen werden in Oppenhuizen gedoopt. Later verhuisden zij naar Uitwellingerga. Hette voer op een kofschip en werd later schipper. Over hun verblijf in Oudega en zijn werk op het schip staat meer op de familiepagina van Hette en Doetie. Of het kofschip vanuit Oudega voer, is niet bekend.
Doeties zus Geertie Sijbes trouwde in 1710 in Oppenhuizen met Rommert Hendriks. Rommert en Hette waren dus zwagers en worden allebei koffevoerder genoemd: schipper op een zeegaand kofschip. Rommert woonde later met Geertie in Langweer, een dorp met een schippershaven. Of Hette vanuit die haven voer, is niet vastgelegd. Hun familiegeschiedenis staat uitgebreider op Oudega in de 18de eeuw.
19de eeuw: school en spoor
In 1820 ging een nieuwe gecombineerde school voor Oudega en omliggende kleine plaatsen open. In 1885 kreeg Oudega een spoorverbinding. Die nieuwe landverbinding veranderde een dorp dat eeuwenlang vooral op waterwegen was gericht.
Oudega wymbritseradeel in de 19de eeuw
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.